Nếu như cách mạng là một dòng sông, và cuộc đời của mỗi chiến sĩ là một con suối đổ vào dòng sông đó, thì các em lại là những tia nước nhỏ bé, bất ngờ vọt ra từ một kẽ đá, một vết nứt trên thân cây, hoặc trút xuống từ một đài hoa gió thổi nghiêng... Nhưng cái điều kỳ thú là những tia nước mỏng manh nhỏ bé ấy đã len lỏi hòa vào dòng sông Cách mạng hùng vĩ, lúc nào không ai hay.


    Cách mạng tháng Tám thắng lợi trở thành bước ngoặt vĩ đại trong công cuộc kháng chiến chống Pháp của dân tộc Việt Nam, là sự ra đời của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, là sự do, hạnh phúc của biết bao nhiêu thế hệ con người. Nhưng mỗi khi ta nhắc đến những năm 1945 - 1946, những năm tháng chiến tranh đầy đau khổ, trong lồng ngực mỗi người con Việt Nam lại nhói lên như có một mũi kim, một vết sẹo lại rách toạc, bởi lẽ những tháng ngày ấy bao nhiêu sinh mạng đã ngã xuống, bất kể già trẻ, nam nữ. Sinh ra giữa cảnh nước mất nhà tan, Phùng Quán hiểu rõ thế nào là dòng máu, là mồ hôi của đồng bào, của những chiến sĩ, đặc biệt là của những cậu bé thiếu niên trinh sát mới chỉ mười hai, mười ba tuổi mà ông đã nhắc đến trong tác phẩm để đời của mình, Tuổi thơ dữ dội. 


    Tựa như một cuốn phim tua ngược về những năm 1945 -1946, những năm tháng đầy bi ai, khó khăn của nhân dân Việt Nam khi phải đấu tranh giành tự do dân tộc, phải đấu tranh với những tàn dư của những cuộc kháng chiến khốc liệt. Khó khăn, gian khổ là vậy nhưng vẫn chẳng thể nào át đi sự dũng cảm của những người lính trẻ kiên cường, bất khuất. Các em không ngại khói lửa bom đạn, không ngại những trận đòn roi, không ngại đói khát, dơ bẩn, xông pha ra mặt trận “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Ngòi bút cách mạng của Phùng Quán dạt dào, da diết nhưng cũng mộc mạc, giản dị đã xuất sắc phác họa lên khói lửa bom đạn, tro tàn của chiến tranh và những cuộc chiến đấu anh dũng của những “Vệ Quốc Đoàn con nít” vào năm 1945 - 1946. 


1. Đôi nét về tác giả Phùng Quán và tác phẩm Tuổi thơ dữ dội


    Nổi lên giữa thời kì loạn lạc, bom đạn, Phùng Quán là cái tên sớm để lại trong lòng độc giả ấn tượng mạnh mẽ so với những tác giả cùng thời. Con đường hành văn của ông đi song với chiến tranh Đông Dương, bên cạnh đó tác giả đã tham gia Vệ Quốc Quân, là chiến sĩ trinh sát Trung đoàn 101 (tiền thân là Trung đoàn Trần Cao Vân được nhắc đến trong tác phẩm Tuổi thơ dữ dội) vào năm 1945, vì lẽ đó nên những đứa con tinh thần của ông luôn mang hơi thở của chiến trưởng, của khí thế ngút trời, của mất mát và đau thương. Sau này, trong di cảo hồi ký "Tôi đã trở thành nhà văn như thế nào" do Nhà xuất bản Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 2007, ông kể nhiều chi tiết rất thú vị về sự tình cờ đưa ông từ một người lính trở thành một nhà văn và những biến cố phải gánh chịu nhưng với giọng kể rất hóm hỉnh, không một chút trách móc hay thù hận. Tác phẩm đầu tay, Vượt Côn đảo tuy không tạo được tiếng vang nhưng sau Đổi Mới, Phùng Quán đã thu hút được một lượng độc giả đông đảo bằng lối hành văn chân thật, chất phác, có đôi phần hài hước, dí dỏm. 


    Cho đến ngày nay, những tác phẩm của ông đã được tái bản và luôn được mọi người đón nhận, trong đó Tuổi thơ dữ dội là một mảnh ghép vô cùng quan trọng, gắn liền với tên tuổi của Phùng Quán. Tuổi thơ dữ dội được chắp bút vào những năm 1968 và được xuất bản vào năm 1988. Nhờ khí thế oai phong lẫm liệt toát ra từ những người lính cụ Hồ trong thời chiến hòa cùng lời văn trong trẻo, mộc mạc nhưng cũng đầy xót xa, luyến tiếc của Phùng Quán mà chỉ hai năm sau đó, cuốn tiểu thuyết đã được trao giải thưởng Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam cũng như được dựng thành phim cùng tên. Mặc dù chủ đề chiến tranh Việt Nam đã trở nên phổ biến nhưng vẫn luôn là một đề tài nóng hổi bởi lẽ những đau thương trong quá khứ, những nỗi thống khổ nhơ nhớp, dơ bẩn chưa bao giờ được phanh phui, vạch trần toàn bộ. 




2. Khát khao vượt lên trên số phận cơ cực của những chiến sĩ nhỏ

    Tuổi thơ dữ dội phác họa lại bối cảnh của những ngày Huế đổ máu, sau thành công của Cách mạng Tháng Tám, Vệ Quốc Đoàn được thành lập và tác giả Phùng Quán đã lấy tiêu biểu là Trung đoàn Trần Cao Vân để kể về. Đặc biệt thay, trung đoàn 31 người này chỉ toàn là những cậu bé “vắt mũi chưa sạch”, những cậu bé lẽ ra nên ở nhà bắn bi, bắt ve chơi nhưng giờ đây trong tình cảnh đất nước gặp khó khăn, các em đã liều mình, đánh đổi cả tuổi thơ và sinh mệnh cho mặt trận, cho những chuyến liên lạc đầy nguy hiểm. Nhưng những đau đớn, khổ cực ấy có đáng là bao, chỉ cần được gia nhập Vệ Quốc Đoàn, được cống hiến dù chỉ là một phần nhỏ nhoi cho đất nước đã sướng hơn gấp trăm, gấp ngàn lần cái cảnh tù đày, nhục nhã khi phải sống chung với bọn quân xâm lược. Các em ấy, mỗi con người, mỗi cá thể nằm trong Trung đoàn Trần Cao Vân này lại có một câu chuyện khác nhau, có một hoàn cảnh gia nhập đội quân khác nhau nhưng tựu chung lại vẫn là để thoát khỏi kiếp sống đầy thống khổ, áp bức. 


Dù mai đây có đói khổ gấp mười ri em cũng xin chịu. Em ưng thà phải ở truồng, ở lỗ mà chết đói trên chiến khu còn hơn phải về thành phố mà ở chung, ở lộn với tụi Tây, tụi Việt gian…


    Đó là câu chuyện về em Mừng vì muốn hái lá thuốc chữa bệnh cho mẹ bị hen suyễn mà đã trèo lên hết tất cả các ngọn cây bút bút ở Huế, “khắp vùng Bao Vinh, Bãi Dâu, không có ngọn cây bút bút nào nó chưa trèo lên, tìm lá tầm gửi.” Em thương mạ, xót mạ nên dù có phải đánh đổi bằng cả tính mạng em cũng không tiếc nuối. Bởi vậy nên khi Mừng thấy “trên ngọn cây bút bút cao nhất trong khu vườn đằng sau doanh trại này, có đậu một tán lá tầm gửi rất to” , em đã liều mạng lẻn vào hàng ngũ của Vệ Quốc Đoàn để hái lá thuốc cho mạ. Hay đó là câu chuyện đầy xúc động về “chú thợ súng nhỏ”,  Vịnh - sưa luôn chăm chỉ, gương mẫu, kỷ luật thép. Sau khi được điều đến chạy liên lạc trong Vệ quốc đoàn, Vịnh được mọi người tín nhiệm, tin tưởng tham gia những trận đánh mở màn ác liệt nổi tiếng: cầu Kho Rèm, nhà hàng Sáp - phăng - rông, trường Thiên Hữu. Không may vào trận đánh trường Thiên Hữu, người chính trị viên mà em kính trọng bị thương nặng. Trước khi ra đi, anh đã để lại cho Vịnh chiếc áo trấn thủ và lời nhắn nhủ “Ra trận nhìn cái áo của anh thì nhớ trả thù cho anh…” Sự ra đi của anh chính trị viên để lại trong lòng Vịnh - sưa một vết sẹo lớn nhắc nó luôn phải sống tử tế, thương người, thương dân, “để lại cho nó cuộc sống mẫu mực, trong sạch, tốt đẹp, cùng tình thương yêu của anh qua hơi ấm chiếc áo trấn thủ ngày ngày nó vẫn mặc…” 


    Tất cả các cậu thiếu niên trẻ tuổi ấy đều có một câu chuyện riêng đầy cảm xúc, có những hoàn cảnh thật hài hước, éo le mà ta chẳng thể nào ngờ tới nhưng các em vẫn đối mặt với chúng bằng tinh thần lạc quan, vui vẻ. Đó có thể là em Hòa - đen làm nghề bán đậu phộng rang nóng giòn hay em Bồng làm nghề giao bánh mì nóng giòn tình cờ cướp được một khẩu súng của một tên lính Tàu rồi giao nộp cho Vệ Quốc Đoàn để xin vào đơn vị. Trong đó có một câu chuyện đã khiến vô số độc giả phải rơi lệ, xúc động về cậu bé Vệ - to - đầu với những ám ảnh đau thương về gánh xiếc mà em phải tham gia trước khi vào Vệ Quốc Đoàn. Vệ trước khi tham gia liên lạc là một diễn viên nhào lộn của một gánh xiếc rong, nơi đã trói buộc cậu với những lưỡi dao sắc lẹm trong trò ném dao vào bia hay cảm giác da thịt rát bỏng khi phải phi thân qua vòng lửa cắm mười hai lưỡi dao nhọn hoắt. Hỏi quê quán ở đâu em cũng không biết, hỏi tên của em là gì em cũng không nhớ, hỏi cha mẹ đâu em lại càng không. Có lẽ những ký ức tăm tối ấy quá đáng sợ, thống khổ nên trí óc bé nhỏ của cậu bé chưa đến tuổi lên năm đã quá run sợ, vùi nát nó bằng tầng tầng lớp lớp những nỗi sợ khác. 


Trường hợp nhập ngũ của nhiều em thật đặc biệt và khá tức cười, hiếm thấy trong lý lịch các chiến sĩ lớn tuổi…Nhưng cái điều kỳ thú là những tia nước mỏng manh nhỏ bé ấy đã tự len lỏi hoà vào dòng sông Cách Mạng hùng vĩ, lúc nào không ai hay.


    Biết là sẽ khổ, sẽ đói, sẽ mất mạng như chơi nhưng các cậu bé của chúng ta chưa một lần run sợ, chùn bước. Trong tay là tờ truyền đơn mà các em coi là bảo vật, trên gương mặt kia chưa bao giờ vụt tắt đi nụ cười tươi sáng, trong trẻo, kể cả trong những trần đòn roi xé thịt hay làn mưa bom bão đạn của địch, các em vẫn mang trên mình một nụ cười khinh miệt, coi trời bằng vung. Từng sinh mạng bé nhỏ ấy chạy băng băng, mải miết trên những con đường sỏi đá gập ghềnh, chông gai cho hòa bình của Tổ quốc vĩ đại, cho cuộc sống khắc khổ, bần cùng của chúng, cho những người mà chúng yêu thương. Dưới ngòi bút của Phùng Quán, những mẩu chuyện nhỏ về những cậu thiếu niên trinh sát ấy trở thành một mảnh ghép trong bức tranh tuổi thơ đầy sắc màu, có chút gam màu ảm đạm, tăm tối của sự bi thương nhưng cũng vô cùng rực rỡ của những tháng ngày rong ruổi bất tận, cống hiến sức mình cho đất nước. 




3. Hình hài bi tráng của người lính trinh sát


    Bạn sẽ nói gì khi nhắc đến chiến tranh? Có lẽ con người thời nay chẳng thể tưởng tượng nổi ngày xưa chiến tranh đã tàn phá nhà cửa, làng mạc, ruộng đồng và sinh mạng đến mức nào. Tuổi thơ dữ dội tái hiện lại một thời bom rơi đạn lạc nuốt chửng lấy từng sinh linh bé nhỏ, bất kể đó là người già hay trẻ, là nam hay nữ đều ngã xuống trước nòng súng chết chóc của quân địch. Chúng nào biết đó là một cụ già lom khom hay một đứa trẻ sơ sinh, những kẻ tàn độc, máu lạnh ấy nào biết yêu thương, trân trọng gọi là gì? Nhưng quân ta cũng chưa một lần nào biết khuất phục là gì. Hết những toán người này lại đến những toán người khác, có người ngã xuống ngay lập tức lại có người yểm trợ, tiến lên phía trước. Chiến tranh cướp đi một phần tuổi thơ trong sáng, rong ruổi cùng chim chóc, ong bướm của những cậu thiếu niên trẻ tuổi nhưng cũng cho họ một khoảng thời gian dữ dội, cuồng nhiệt nhất mà không phải ai cũng có thể trải qua được. Các em cảm nhận sâu sắc được quãng đời ngắn ngủi của mình gắn chặt với sinh mạng của Tổ quốc, với từng tấc đất, từng miếng cơm, manh áo của đồng bào dân tộc bởi vậy nên các em phải gánh trên vai trọng trách và sứ mệnh vô cùng lớn lao. 


    Chiến tranh đã mài giũa nên tính chăm chỉ, cần mẫn và kỷ luật của cậu bé Vịnh - sưa nhưng cũng đồng thời lấy đi hơi thở thoi thóp của cậu. Có mấy ai đủ gan dạ trèo lên nóc thành trì của địch, trở thành ngọn đuốc sống chói sáng cả một trời khói bụi mịt mù của bom đạn? Là sự dũng cảm, liều mạng nào đã thúc giục em lập công cứu nước một thân một mình, không một mảnh vải vắt vai? Vào giây phút màn đêm bừng sáng nhất, thân hình gầy gò, trơ trọi của em vẫn đứng sừng sững trên đầu giặc để chỉ điểm cho đồng đội bắn trúng kho vũ khí, để ngước nhìn anh em chiến đấu thật anh dũng. 


    Chiến tranh khắc nghiệt giam giữ chú bé liên lạc Lượm - sứt trong nhà tù tăm tối, dơ bẩn, kìm hãm tâm trí cậu cùng những trận đòn roi xé nát da thịt nhưng cũng là lò lửa tôi nên trái tim sắt đá và trí thông minh, lanh lợi của những lần vượt tù hiểm hóc đến thót tim. Chẳng ai có thể ngờ một cậu chỉ mới mười bốn tuổi đã phải chịu đựng đủ mọi loại hình thức tra tấn dã man. Dù cho xương tan, thịt nát, thân người mệt mỏi rã rời nhưng ánh mắt cậu chưa một lần nào dập tắt đi ngọn lửa ý chí, kiên cường, cậu nhất quyết không chịu khai ra bất kì bí mật quân sự nào. Hay khi cậu nhẫn nhục xắn tay áo để dọn hố xí, tập hợp những người bạn tù lại lập ra “Đội thiếu niên chiến đấu lao Thừa Phủ” để chăm sóc, bảo vệ lẫn nhau trong ngục tù tăm tối. Kể cả ba lần vượt ngục của cậu cũng khiến người đọc đứng ngồi không yên, tiếc hùi hụi khi cậu bị bắt lại và tra tấn thảm thiết. Lượm - sứt có lẽ là một nhân vật nêu rõ nhất tinh thần bất khuất, kiên cường của người chiến sĩ nhưng cũng mang trong mình lòng gan dạ, xốc nổi và cái tôi cao ngút trời của một cậu thiếu niên mười bốn tuổi. 


- Còn lâu em mới thất kinh! Cha em trước làm Cộng sản, vượt tù đến năm lần tê anh ạ! Vượt đến lần thứ năm thì tụi hắn bắn chết.


– Nếu gặp dịp hay, em còn dám chơi tụi hắn một vố nữa không?


– Sợ chi mà không chơi anh!


    Chiến tranh đầy đau thương cướp đi người mẹ đáng quý của cậu bé ngây thơ Mừng và đẩy em vào con đường bế tắc nhất khi bị nghi ngờ là Việt gian để rồi em chẳng thể yên lòng khi ra đi. Mừng mở đầu cho Tuổi thơ dữ dội với khoảnh khắc một chú bé nhỏ thó, nhanh nhẹn lẻn qua bên kia cầu rồi lẻn vào hàng ngũ của Vệ Quốc Đoàn. Dù chỉ mới mười hai tuổi nhưng Mừng đã rất nhiều lần lập công và gây ấn tượng với trung đoàn trưởng vì là một “tấm bản đồ sống” của chiến khu, lại nhanh nhẹn, biết quan tâm, giúp đỡ đến đồng đội, đặc biệt là câu chuyện trèo cây hái lá thuốc cho mẹ chữa bệnh đầy cảm động của em. Mừng kết thúc cuốn tiểu thuyết dài gần bảy trăm trang bằng một câu nói đầy ám ảnh “Anh ơi, anh đừng nghi em là Việt gian nữa anh hí!” khi cậu bị cả chiến khu quanh lưng, không ai tin tưởng. Câu nói mang dáng hình ngây dại mà trong sạch của cậu vang vọng trong tiếng bom rơi đạn lạc trở thành một nốt trầm bi thương, da diết trong lòng độc giả. Em là một hình ảnh đại diện cho tình yêu, sự ngây thơ, trong sáng vẫn luôn còn hiện hữu đâu đó quanh ta, dù là trong chiến tranh khốc liệt hay sự tàn sát chết người của bom đạn. 


    Tuổi thơ dữ dội không chỉ dừng lại ở tình mẫu tử cao cả của Mừng, những lần vượt ngục thót tim của Lượm - sứt hay tinh thần kỷ cương, quyết lập công hy sinh của Vịnh - sưa mà còn là câu chuyện về giọng hát trong trẻo của Quỳnh - sơn - ca,  về con mắt nhìn người tinh tường của Bồng da rắn, về sự hài hước, lạc quan của Tư dát,… Chiến tranh dường như trở thành một chất xúc tác làm nổi bật lên phần con, phần người của những cậu bé thiếu niên trinh sát. Nét ngây thơ, hồn nhiên, những tiếng cười giòn giã vẫn luôn vang vọng khắp mặt trận, chiến khu là lời động viên, khích lệ to lớn trong lúc tuyệt vọng, cùng cực nhất khiến sự đau thương, mất mát và cái chết bỗng trở nên nhẹ bẫng. 


Chúng ta quyết định ra đi thà chết không lui, để góp phần cùng các anh lớn đánh đuổi bọn thực dân cướp nước ra khỏi bờ cõi Tổ quốc thân yêu của chúng ta. Khi đất nước đã tự do, Tổ quốc đã hoàn toàn độc lập, thì nhất định người Việt Nam chúng ta sẽ được hưởng một cuộc đời sung sướng, hạnh phúc gấp trăm nghìn lần hôm nay.




4. Bài cả bi tráng của những người chiến sĩ trẻ tuổi


    Nếu không đọc Tuổi thơ dữ dội mấy ai biết được rằng vào cái tuổi ăn, tuổi lớn của những “Vệ quốc đoàn con nít” lại phải trải qua nhiều khó khăn, cực khổ đến vậy? Từng trang giấy thấm đượm một màu bi thương, khốc liệt của chiến tranh. Trên những hàng chữ là máu, là nước mắt và mồ hôi nhưng cũng là ngọn lửa bùng cháy đầy bi tráng, nhiệt huyết, quyết chí quyết thắng của đồng bào.


    Những con người quật cường chiến đấu thật anh dũng, mang trong mình lòng quả cảm và tình yêu thương vô tận với đất nước đã không ngừng tiến lên xông pha ngoài mặt trận. Lúc đi các em thiếu niên hăng hái, mừng rỡ nhưng nào biết rằng chực chờ các em ngoài đó là bom, là đạn, là cái chết tưởng chừng biền biệt nhưng lại gần trong gang tấc. Các em đi không biết ngày trở về, bỏ lại người mẹ già đang đau ốm với căn bệnh hen suyễn, bỏ lại một tiền đồ xán lạn với ước ao được chơi nhạc cho cả thế giới, bỏ lại mái ấm, gia đình cùng những thú vui của tuổi thơ để chạy theo tiếng gọi của Cách mạng, của quyết tâm chiến đấu và hy sinh cao cả. Và rồi những cậu bé ấy ra đi chẳng tiếc một đời người. Những trái tim vỡ vụn, thân hình gầy guộc, đen nhẻm, lấm lem bùn đất, ghẻ lở nằm xuống với đất ấm, với mảnh đất các em đã dành cả tính mạng để bảo vệ. Vào khoảnh khắc mặt trời chiếu sáng ngời trên thiên đỉnh hay chỉ là một đêm không trăng gió lặng, các cậu bé dũng cảm ấy cũng muốn khắc ghi một chút công lao để noi gương các anh lớn, để thoát khỏi cảnh tù đày của bọn Tây, bọn Việt gian.


Tóm tắt bởi: Phương Anh - Bookademy

Hình ảnh: Hà Vy - Bookademy

--------------------------------------------------

Theo dõi fanpage của Bookademy để cập nhật các thông tin thú vị về sách tại link: Bookademy

(*) Bản quyền bài viết thuộc về Bookademy - Ybox. Khi chia sẻ hoặc đăng tải lại, vui lòng trích dẫn nguồn đầy đủ "Tên tác giả - Bookademy." Các bài viết trích nguồn không đầy đủ cú pháp đều không được chấp nhận và phải gỡ bỏ.


Xem thêm

Nếu một hoàn cảnh , một sự thật trần trụi được phơi bày trong truyện ngắn "Vợ nhặt" hay một sự thay đổi đến khốn cùng của một con người được thể hiện trong tác phẩm "Chí Phèo" của Nam Cao -

Thì "tuổi thơ dữ dội" của Phùng Quán cũng mang tính chất diễn tả về một XH , một sự thật đến tàn khốc như vậy - nhưng "Điểm sáng" của tác phẩm không chỉ đơn thuần gói gọn trong 2 chữ "nội dung" mà còn là "góc nhìn" . 

Được viết dưới ngòi bút tài hoa của chính nhà văn nhưng điểm nhìn lại đặt dưới "thế giới niên thiếu tuổi 13-15". Luân phiên và xen kẽ giữa 2 thế giới quan của nhân vật Mừng và Lượm - cảm xúc sẽ được đẩy lên theo từng phân đoạn, có thể là một sự cao trào trong phân đoạn vượt ngục của Lượm hay là một sự thương xót cho hoàn cảnh chân chất , thật thà đến ngây ngô của Mừng .

Thay vì thấy những từ ngữ gián tiếp và "nhẹ nhàng" như trong các cuốn sách mà độc giả thường đọc - thì tuổi thơ dữ dội lại thể hiện mạnh bạo hơn thế . Văn phong trong tuổi thơ dữ dội đa phần được đặt trong cách suy nghĩ , lời nói của các chiến sĩ tuổi niên thiếu - nên những cảm xúc , suy nghĩ và lối hành xử của các em đều được thể hiện theo cách chân thật nhất mà đến tôi cũng thấy ngỡ ngàng .

Bên cạnh đó , điều tôi thích nhất chính là lối văn mà nhà văn "Phùng Quán" thể hiện trong tác phẩm - thay vì mô tả những khung cảnh , phân đoạn mang tính giật gân nhưng kết thúc có hậu như một số các sườn sách đã từng thể hiện thì tác giả đã khiến cho cảm xúc của tôi lên xuống và tim đập bình bịch như chơi tàu lượn vậy . 

Những điều mà tác giả mô tả đều là những hiện thực tàn khốc và buộc người đọc phải chấp nhận thay vì tô vẽ lên những điều màu hồng về một khung cảnh đương thời - như trong phân đoạn vượt ngục lần 1 của Lượm , tác giả đã khéo léo sử dụng ngôn từ của mình để người đọc có một niềm tin mãnh liệt rằng Lượm sẽ trốn thoát được , nhưng kết cục lại là những trận đòn roi thừa sống thiếu chết đối với Lượm .....

 Và .....

Mất mát có 

Xúc động có 

Căm phẫn có 

Hồn nhiên có 

Trưởng thành và kiêu hãnh có .....

Tất cả đều được gói gọn trong cuốn sách "Tuổi thơ dữ dội" này - và đối với tôi , đây cũng chính là cuốn sách đầu tiên mà tôi thực sự có một niềm yêu thích mãnh liệt đến như vậy - tuy hơi mạnh bạo về "ngôn từ" nhưng sự chân chất trong giọng văn chính là điều chạm đến trái tim người đọc . 


0 điểm

Nếu một hoàn cảnh , một sự thật trần trụi được phơi bày trong truyện ngắn "Vợ nhặt" hay một sự thay đổi đến khốn cùng của một con người được thể hiện trong tác phẩm "Chí Phèo" của Nam Cao -

Thì "tuổi thơ dữ dội" của Phùng Quán cũng mang tính chất diễn tả về một XH , một sự thật đến tàn khốc như vậy - nhưng "Điểm sáng" của tác phẩm không chỉ đơn thuần gói gọn trong 2 chữ "nội dung" mà còn là "góc nhìn" . 

Được viết dưới ngòi bút tài hoa của chính nhà văn nhưng điểm nhìn lại đặt dưới "thế giới niên thiếu tuổi 13-15". Luân phiên và xen kẽ giữa 2 thế giới quan của nhân vật Mừng và Lượm - cảm xúc sẽ được đẩy lên theo từng phân đoạn, có thể là một sự cao trào trong phân đoạn vượt ngục của Lượm hay là một sự thương xót cho hoàn cảnh chân chất , thật thà đến ngây ngô của Mừng .

Thay vì thấy những từ ngữ gián tiếp và "nhẹ nhàng" như trong các cuốn sách mà độc giả thường đọc - thì tuổi thơ dữ dội lại thể hiện mạnh bạo hơn thế . Văn phong trong tuổi thơ dữ dội đa phần được đặt trong cách suy nghĩ , lời nói của các chiến sĩ tuổi niên thiếu - nên những cảm xúc , suy nghĩ và lối hành xử của các em đều được thể hiện theo cách chân thật nhất mà đến tôi cũng thấy ngỡ ngàng .

Bên cạnh đó , điều tôi thích nhất chính là lối văn mà nhà văn "Phùng Quán" thể hiện trong tác phẩm - thay vì mô tả những khung cảnh , phân đoạn mang tính giật gân nhưng kết thúc có hậu như một số các sườn sách đã từng thể hiện thì tác giả đã khiến cho cảm xúc của tôi lên xuống và tim đập bình bịch như chơi tàu lượn vậy . 

Những điều mà tác giả mô tả đều là những hiện thực tàn khốc và buộc người đọc phải chấp nhận thay vì tô vẽ lên những điều màu hồng về một khung cảnh đương thời - như trong phân đoạn vượt ngục lần 1 của Lượm , tác giả đã khéo léo sử dụng ngôn từ của mình để người đọc có một niềm tin mãnh liệt rằng Lượm sẽ trốn thoát được , nhưng kết cục lại là những trận đòn roi thừa sống thiếu chết đối với Lượm .....

 Và .....

Mất mát có 

Xúc động có 

Căm phẫn có 

Hồn nhiên có 

Trưởng thành và kiêu hãnh có .....

Tất cả đều được gói gọn trong cuốn sách "Tuổi thơ dữ dội" này - và đối với tôi , đây cũng chính là cuốn sách đầu tiên mà tôi thực sự có một niềm yêu thích mãnh liệt đến như vậy - tuy hơi mạnh bạo về "ngôn từ" nhưng sự chân chất trong giọng văn chính là điều chạm đến trái tim người đọc . 


0 điểm

Cách mạng tháng Tám như một ngọn đuốc soi đường, dẫn dắt dân tộc Việt Nam thoát khỏi ách đô hộ của thực dân, phong kiến, giành lại độc lập, tự do. Sự ra đời của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa là niềm vui vỡ òa của hàng triệu người dân, nhưng cũng là khởi đầu của những năm tháng chiến tranh đầy gian khổ. Trong những năm tháng ấy, biết bao sinh mạng đã ngã xuống, không kể già trẻ, nam nữ. Những vết thương lòng vẫn còn hằn sâu trong tâm khảm mỗi người Việt Nam, đặc biệt là những người như Phùng Quán, sinh ra giữa cảnh nước mất nhà tan. Ông đã thấu hiểu tận cùng nỗi đau của đồng bào, đặc biệt là những cậu bé thiếu niên trinh sát mới chỉ mười hai, mười ba tuổi. Trong tác phẩm Tuổi thơ dữ dội, ông đã tái hiện lại một cách chân thực và xúc động những năm tháng chiến tranh ấy. Những năm 1945 - 1946, như một thước phim quay chậm, hiện lên trước mắt ta là những năm tháng bi thương, khó khăn của dân tộc Việt Nam. Nước nhà vừa giành được độc lập, nhưng vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Khói lửa chiến tranh còn chưa tàn, nạn đói kinh hoàng vẫn hoành hành, giặc Pháp lại quay trở lại xâm lược. Trước hoàn cảnh đó, những người lính trẻ đã không ngại khó khăn, gian khổ, xông pha ra trận. Các em không ngại bom đạn, không ngại đòn roi, không ngại đói khát, dơ bẩn. Các em đã chiến đấu anh dũng, kiên cường, quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh. Ngòi bút của Phùng Quán đã khắc họa chân thực, sinh động những hình ảnh của chiến tranh và những cuộc chiến đấu anh dũng của những “Vệ Quốc Đoàn con nít”.

Như một mầm cây vươn lên giữa mảnh đất hoang tàn, Phùng Quán đã sớm khẳng định tài năng của mình trong nền văn học Việt Nam. Con đường hành văn của ông gắn liền với những năm tháng gian khổ của chiến tranh Đông Dương. Là một chiến sĩ trinh sát Trung đoàn 101, ông đã trải qua những trận đánh ác liệt, chứng kiến sự hy sinh của biết bao đồng đội. Chính những trải nghiệm đó đã hun đúc nên trong ông một tình yêu quê hương đất nước sâu đậm và một tinh thần yêu nước bất diệt. Tuổi thơ dữ dội, Vượt Côn đảo,... là những tác phẩm tiêu biểu của Phùng Quán. Những tác phẩm này mang đậm hơi thở của chiến trường, với những hình ảnh hào hùng, những trận đánh ác liệt, những mất mát đau thương. Nhưng bên cạnh đó, chúng cũng chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện tình yêu thương, sự sẻ chia của con người. Phùng Quán là một nhà văn tài năng, có lối viết chân thật, chất phác, có đôi phần hài hước, dí dỏm. Ông đã để lại trong lòng độc giả nhiều ấn tượng sâu sắc. Tuổi thơ dữ dội là một trong những tác phẩm văn học thiếu nhi kinh điển nhất của Phùng Quán. Cuốn sách được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1988, nhưng sức sống của nó vẫn trường tồn đến tận ngày nay. Tuổi thơ dữ dội kể về cuộc sống chiến đấu và hy sinh của những thiếu niên 13, 14 tuổi trong Đội thiếu niên trinh sát của trung đoàn Trần Cao Vân. Những nhân vật như Mừng, Lượm, Quỳnh Sơn Ca,... đã để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng độc giả bởi vẻ đẹp của lòng dũng cảm, tinh thần yêu nước và sự hồn nhiên, trong sáng của tuổi thơ. Thành công của Tuổi thơ dữ dội đến từ nhiều yếu tố, trong đó nổi bật nhất là bút pháp hiện thực và lãng mạn của Phùng Quán. Nhà văn đã khắc họa chân thực và sinh động những khó khăn, gian khổ mà các thiếu niên phải trải qua trong chiến tranh, đồng thời cũng thể hiện được những ước mơ, khát vọng tuổi trẻ của họ. Tuổi thơ dữ dội không chỉ là một tác phẩm văn học thiếu nhi xuất sắc, mà còn là một minh chứng cho sức sống của văn học cách mạng Việt Nam. Cuốn sách đã góp phần bồi đắp tình yêu nước, tinh thần dũng cảm cho các thế hệ thiếu niên, nhi đồng Việt Nam. 

Cuốn truyện bắt đầu bằng câu chuyện của Mừng, một cậu bé mồ côi cha mẹ, sống với người cha nuôi nhưng bị ngược đãi. Mừng tham gia Đội thiếu niên trinh sát chỉ vì trong sân huấn luyện có lá tầm gửi để chữa hen suyễn cho mẹ. Cùng với Mừng, trong Đội thiếu niên trinh sát còn có những thiếu niên khác như Lượm, Quỳnh sơn ca, Bồng da rắn, Tư dát, Vịnh sưa,... Mỗi người đều có một hoàn cảnh riêng, nhưng họ đều có chung một lý tưởng là chiến đấu và hy sinh vì Tổ quốc. Các thiếu niên trong Đội đã tham gia vào nhiều nhiệm vụ quan trọng, như vượt ngục, phá cầu, bắt liên lạc,... Họ đã chiến đấu dũng cảm, gan dạ, lập nhiều chiến công xuất sắc. Tuy nhiên, cuộc sống chiến đấu của các thiếu niên cũng đầy gian khổ, hiểm nguy. Họ phải đối mặt với bom đạn, giặc thù, và cả những cám dỗ của cuộc sống. Nhiều người đã hy sinh anh dũng, nhưng họ vẫn luôn giữ vững tinh thần lạc quan, yêu đời. Tuổi Thơ Dữ Dội là một cuốn truyện có giá trị nhân văn sâu sắc. Cuốn truyện đã khắc họa chân thực và sinh động hình ảnh những thiếu niên Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Họ là những tấm gương sáng về lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm, ý chí kiên cường, và tình đoàn kết gắn bó. Tuổi thơ dữ dội là một cuốn sách mà tôi rất yêu thích. Cuốn sách đã để lại trong tôi nhiều ấn tượng sâu sắc về cuộc sống chiến đấu và sự hy sinh của những thiếu niên Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Tôi ấn tượng nhất với tinh thần yêu nước, tinh thần dũng cảm, ý chí kiên cường của những thiếu niên trong Đội thiếu niên trinh sát. Họ là những cậu bé, cô bé mới chỉ 13, 14 tuổi, nhưng đã phải trải qua những năm tháng chiến tranh đầy gian khổ, hiểm nguy. Họ phải đối mặt với bom đạn, giặc thù, và cả những cám dỗ của cuộc sống. Nhưng họ vẫn luôn giữ vững tinh thần lạc quan, yêu đời, và ý chí chiến đấu vì Tổ quốc. Tôi cũng ấn tượng với tình đoàn kết gắn bó của những thiếu niên trong Đội. Họ coi nhau như anh em ruột thịt, luôn sẵn sàng giúp đỡ nhau trong mọi hoàn cảnh. Tình đoàn kết đó đã giúp họ vượt qua những khó khăn, thử thách trong cuộc sống chiến đấu. Tuổi thơ dữ dội là một cuốn sách có giá trị nhân văn sâu sắc. Cuốn sách đã khắc họa chân thực và sinh động hình ảnh những thiếu niên Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Họ là những tấm gương sáng về lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm, ý chí kiên cường, và tình đoàn kết gắn bó. Cuốn sách đã giúp tôi hiểu hơn về lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam. Nó cũng giúp tôi bồi dưỡng thêm lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm, ý chí kiên cường, và tình đoàn kết gắn bó.

0 điểm

"Tuổi thơ dữ dội" là một tác phẩm viết về thời kháng chiến chống Pháp khoảng những năm 1947 tại đất Thừa Thiên. Câu chuyện kể về những câu bé mười ba, mười bốn tuổi tham gia Vệ Quốc Đoàn, làm liên lạc cho Cách mạng. Đó là Mừng – cậu bé vào Vệ Quốc Đoàn chỉ vì muốn hái lá tầm gửi cho mẹ chữa bệnh. Hay là Vịnh – cậu bé tổ trưởng nghiêm khắc nhưng chính trực, hy sinh anh dũng. Còn cả Quỳnh – giọng ca của cả đội, hay Lượm – con nhà Cách mạng nòi. Và cả Tư – miệng mồm liến thoắng nhưng rất được việc. Phùng Quán khắc họa từ những khoảnh khắc sinh hoạt chung của các cậu bé cho tới lúc ra trận vất vả ra sao. Câu chuyện nào cũng đều xúc động và đầy nước mắt, không chỉ là vì nỗi đâu mất nước căm thù giặc, hay thương cảm cho số phận những chiến sĩ hy sinh mà còn cả tình cảm các cậu dành cho nhau. Những chiến sĩ nhí làm việc chăm chỉ, anh dũng hơn ai hết thế nhưng đôi khi vẫn còn nhiều sợ hãi, lầm đường lạc lối. Thế nhưng không vì thế mà phủ nhận tinh thần quả cảm và sự nhanh trí của các em. Nếu nhìn vào các em và phản chiếu lại bản thân mình, mình cảm thấy tim thắt lại, cảm thấy mình vẫn quá may mắn khi được sinh ra trong thời bình. Thử tưởng tượng bản thân sống trong thời đó, liệu mình có thể có đủ dũng khí như các em? Ngoài cốt truyện đặc sắc, cuốn sách này còn ấn tượng bởi lối viết của Phùng Quán, tác giả rất xuất sắc trong việc miêu tả biểu cảm các nhân vật hay từng chi tiết trong truyện. Mọi thứ được tác giả trau chuốt tỉ mỉ. 

Những ai có tâm hồn nhạy cảm chút hoặc dễ xúc động nên tránh thật xa cuốn sách này và dù chỉ đọc thử một phần cũng không nên đâu. Một người tạm gọi là cũng sắt đá như mình và chưa bao giờ rơi lệ vì một cuốn sách nào trước đây mà khi đọc "Tuổi thơ dữ dội" cũng không thể kiềm lòng được, nước mắt chứ thế chảy ra, cảm xúc dâng trào và lòng quặn thắt vì cảm thấy tiếc thương, cảm thấy đau xót. Quá chân thực, quá đau thương, quá mãnh liệt. Những cậu bé 13, 14 tuổi còn quá hồn nhiên với đúng chất ngây thơ, nghịch ngợm mà đã có ý chí chiến đấu kiên cường vượt qua mọi khó khăn cả về tinh thần và vật chất để hết lòng vì cách mạng, đã phải bỏ gia đình bỏ mọi thú vui "trẻ con" để hy sinh vì tổ quốc. Khi thì buồn cười vì những suy nghĩ những hành động của tuổi nhỏ khi thì phải phục sát dất những suy nghĩ người lớn, rồi khi phải bật khóc phải thán phục vì những hành động anh hùng từ các em. Chúng ta thấy được một góc độ hào hùng của dân tộc trong thời kỳ quyết tử cho tổ quốc quyết sinh, thời kỳ mà đúng chất già trẻ, giá trai hễ là người Việt Nam thì đứng lên chống giặc, bỗng nhiên ta cảm thấy yêu quê hương đất nước hơn, thấy muốn được một lần vì nước. Tất cả tội lỗi đều thuộc về chiến tranh, thuộc về những kẻ cướp nước và bán nước.

"Tuổi thơ dữ dội" là một bộ truyện dài của tác giả Phùng Quán kể về cuộc sống chiến đấu của những cô cậu bé đứng trong hàng ngũ Đội thiếu niên trinh sát của trung đoàn Trần Cao Vân. Bối cảnh của câu chuyện là những ngày Huế bắt đầu nổ phát súng đầu tiên chống Pháp. Nhân vật chính trong câu chuyện này không ai khác là những thiếu niên 13, 14 tuổi. Tuy nhỏ tuổi nhưng họ đã mang trong mình sự thông minh, gan dạ và dũng cảm mà không phải ai cũng có được. Mỗi người đều có những điểm đặc biệt riêng, tính cách riêng. Điểm chung duy nhất giữa họ là tình yêu quê hương đất nước tha thiết. Thú thật lúc đầu khi nhìn tiêu đề của cuốn sách này mình đã nghĩ rằng đây là cuốn sách kiểu nhẹ nhàng, vui tươi về những trò nghịch ngợm của trẻ con. Nhưng không, mình đã lầm. Thực sự mỗi nhân vật trong câu chuyện này đều có một tuổi thơ thực sự “dữ dội” luôn á. Tuổi thơ của họ không có nhiều những niềm vui, hạnh phúc thường ngày; tuổi thơ của họ “dữ dội” bởi bom đạn chiến tranh, bởi trọng trách quan trọng mà mỗi người phải gánh trên đôi vai bé nhỏ. Vì đây là câu chuyện có thật nên nó không có Ông bụt, Bà tiên hay bất cứ phép màu nào, chỉ có sự thật được miêu tả chân thực đến rợn người. Khi đọc cuốn này mình vừa đọc vừa mong rằng sẽ có một phép màu nào đó xuất hiện giúp đỡ các em vượt qua nghịch cảnh, nhưng không, sự thật vốn là thứ khó chấp nhận.

Món quà vô giá mà tạo hóa ban tặng cho con người chính là tuổi thơ. Món quà ấy trong sáng, màu nhiệm và không bao giờ xuất hiện lần thứ hai trong đời. Có lẽ tuổi thơ của mỗi chúng ta đều gắn bó với trường lớp, với bạn bè, được bố mẹ đùm bọc, yêu thương. Nhưng tiếc thay có một thế hệ người Việt chưa bao giờ được nhận món quà ấy trong tay. Đó là những con người đã trải qua quãng thời gian đẹp nhất của đời người trong gian khổ cùng khói đạn và chiến tranh. Và Phùng Quán đã cho ra đời một cuốn sách viết về thế hệ đó cùng với một tuổi thơ hào hùng, đầy khí phách mang tên “ Tuổi thơ dữ dội”.“ Tuổi thơ dữ dội “ là một cuốn sách hay phù hợp với hầu hết các thế hệ. Cuốn sách vừa cung cấp cho ta kiến thức về cả lịch sử lẫn văn học; giúp ta khám phá được những khía cạnh khác nhau của những chiến sĩ cách mạng, của cuộc sống cách mạng năm nào. Cuốn sách sẽ giúp người đọc càng thêm thấm thía và tự hào về truyền thống đấu tranh của dân tộc để từ đó suy nghĩ về trách nhiệm của bản thân trong thời kì xây dựng đất nước. "Tuổi thơ dữ dội" chắc chắn sẽ không làm bạn đọc thất vọng; khiến bạn bồi hồi xúc động xen lẫn thương thương cảm tự hào.

TUỔI THƠ DỮ DỘI - HỒI ỨC MÁU VÀ LỬA.

Xuyên suốt hơn 700 trang sách là những câu chuyện về đội thiếu niên trinh sát Trung đoàn Trần Cao Vân trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đầy gian khổ. Lắng đọng lại bao bài học về tình yêu nước thù giặc, tình quân nhân, tình bạn, tình đồng đội chiến hữu, tình cảm gia đình, tài trí mưu lược,... hội tụ những tinh hoa phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam.


Những cậu chàng thiếu niên 14, 15 tuổi, cái tuổi còn đang mải miết rong chơi ven bờ làng, không sầu không lo, được bảo bọc trong sự che chở của gia đình, đó chính là một trong những chúng ta của sau này, trong thời đại hoà bình yên vui. Nhưng đối với lứa thiếu niên dưới ngòi bút của Phùng Quán lại trải qua tất cả sự gian khó, khổ cực, tủi nhục, nguy hiểm, thập tử nhất sinh trong buổi đầu trường kì kháng chiến.


Một cảm giác "nghiện" không dứt ra được khi hoá thân vào các bạn nhỏ liên lạc, trinh sát nơi đây, cùng đắm mình vào những cung bậc cảm xúc và triết lí nhân sinh.

1.XUẤT THÂN KHÔNG LÀM NÊN ANH HÙNG. 

Như cậu Vịnh-sưa tổ trưởng tổ trinh sát là trẻ mồ côi; lớn lên trong nghèo đói như em Mừng, Hoà-đen, Bồng-da-rắn; Vệ, Hiền rong ruổi lênh đênh theo rạp xiếc; hay cậu công tử nơi góc lầu vàng son Quỳnh-sơn-ca; cậu Lượm-sứt con nhà nòi Cách mạng được bọn Tây quen gọi là "Việt Minh hạng nặng",... những mảnh đời đến từ nhiều nơi trên đất Huế, hội tụ về cùng một đơn vị, bằng tất cả tài năng, trí thông minh, sở trường vốn có của bản thân góp một phần nho nhỏ vào cuộc Cách mạng to lớn của dân tộc. Chính các em đã thức tỉnh những tâm hồn còn đang chìm đắm trong tự ti, mặc cảm của nghèo khó, cái tôi cao cả, các em làm được cớ vì sao chúng ta không làm được. Không nhất thiết phải làm anh hùng vẻ vang cho đất nước, chỉ cần là anh hùng lương thiện, có ích trong mắt người thân, gia đình, xã hội thì đã vẹn trọn một lối sống tốt đẹp.


2.ÁNH SÁNG CÁCH MẠNG SOI SÁNG LÒNG YÊU NƯỚC NHỮNG TÂM HỒN NON TRẺ. 

Mọi lúc mọi nơi, đường đến với Cách mạng của các thiếu niên không quá huy hoàng phức tạp mà chỉ là những dịp tình cờ đến mức bật cười. Cậu Bồng-da-rắn trong lúc bán bánh mì nẫng luôn cây súng của giặc nộp lên Vệ Quốc Đoàn, cậu cùng với giỏ bánh mì vào đơn vị chỉ vì "Chán cái kiếp đi ở cho người ta lắm rồi!". 

Cậu Tư-dát trên đường đi học về nghe khẩu hiệu: 

"Thà chết không quay lại đời nô lệ."

"Xếp bút nghiên lên đường tranh đấu... Xếp bút nghiên coi thường công danh."

thế là cậu ta ném luôn cặp sách xuống sông Hương trốn lên tàu theo các anh Vệ Quốc Quân Nam Tiến.

Quỳnh-sơn-ca vì ba cậu xé mất bản nhạc cách mạng mà cậu bỏ nhà đi theo Vệ Quốc Đoàn.

Cậu Lượm-sứt nhà ba đời theo Cách mạng, cả dòng họ nội ngoại đều là Việt Minh, từ nhỏ đã thấm nhuần tinh thần yêu nước, căm thù giặc.

Em Mừng vì muốn hái thuốc cho mẹ trên ngọn cây cao ở Vệ Quốc Đoàn mới bất đắt dĩ gia nhập đơn vị. 

Và rất nhiều trường hợp bất ngờ, dở khóc dở cười khi đến với Cách mạng của các em. Dù ở đâu, làm gì, một khi lý tưởng Cách mạng thức tỉnh tinh thần yêu nước, giải quyết được những khốn khổ của dân thì toàn thể nhân dân mới một lòng đoàn kết tin theo Cách mạng.


3. TÌNH YÊU NƯỚC MÃNH LIỆT CỦA NHỮNG CHIẾN SĨ NHỎ TUỔI. 

"Thà quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh."

Cậu Vịnh-sưa dù đói dù khát vẫn quyết tâm truy tìm kho đạn của địch, ra dấu cho quân ta tiến đánh. Đầu óc nhanh nhẹn, kế hoạch rõ ràng, trên nóc lầu cao chót vót em phất cờ tín hiệu, thân hình trần trụi gắn chặt với cột thu lôi, giữa khói lửa bom đạn rực rỡ đỏ chói, sừng sững, hiên ngang, anh dũng mà hy sinh.

Em Mừng gầy nhom, chỉ còn da bọc xương, ghẻ lở khắp người, dù bị nghi oan là Việt gian, đạn bắn lên chân, lên hông vẫn cố trèo lên đài quan sát, trinh sát chỉ dẫn giúp quân ta nổ bom giết địch. Đến phút cuối cùng, tất cả nhiệt huyết, trung thành của thiếu niên vẫn cố gắng thanh minh cho nỗi oan của mình: "Anh ơi, anh đừng nghi em là Việt gian nữa anh hí!" hoà vào "tiếng sấm rền của trận địa mìn làm tanh bành hơn hai đại đội giặc."

"Sống anh dũng, chết thủy chung."

Một lòng trung thành với Cách mạng, không bị tiền tài danh lợi mua chuộc. Quỳnh-sơn-ca đã đem tài năng ca hát của mình góp một phần nhỏ nhoi đấu tranh trên mặt trận nghệ thuật. Em từ bỏ cuộc sống nơi gác tía lầu son đến với Vệ Quốc Đoàn. Mặc bệnh tật tra tấn, em không màng đến việc được trở về chữa bệnh ở Thụy Sĩ, cho ăn học thành tài, được sờ lên chiếc pi-a-nô hiệu Italia,... chống chọi mọi sự cám dỗ của ba mình. Nhưng chính sự phản bội kháng chiến của ông đã khiến em phải xấu hổ, làm trái tim nhỏ bé nhạy cảm của em tan nát, cơn suy tim đến và mang em ra đi cùng với tiếng ca vang dội "Sông Ô Lâu bền gan kháng chiến".


4. CON NGƯỜI NHỎ BÉ VỚI KHỐI ÓC PHI THƯỜNG. 

Ẩn trong vỏ bọc của những thiếu niên là sự tài trí, mưu lược, gan dạ, quả cảm khiến ai cũng phải xuýt xoa nể phục và e dè.

Vệ-to-đầu phi ngựa nước đại liên lạc khắp mặt trận miền Nam. Với sự liều lĩnh, bình tĩnh, phán đoán chính xác, cậu đã thành công cứu nguy giúp đội trưởng thoát chết khỏi bốn chiếc máy bay địch.

Bồng-da-rắn nổi bật với biệt tài tình báo, đôi mắt nhìn chuẩn xác từng tên Việt gian.

Cậu Lượm-sứt thông minh, nhạy bén trong mỗi lần đi liên lạc, tìm cách truyền đơn về chiến khu, qua mặt các trạm kiểm soát. Khi giấu giấy trong bụng cá trê, nhét vào ruột bánh tét, bánh ít, lúc thì nhét bụng chim chào mào, chim se, cu gáy,... Bằng tài năng vốn có, em đã vượt ngục ba lần khiến cho Ty An ninh, Sở Mật thám, lao Thừa Phủ phải nháo nhào, kiêng kị. 

Ấy thế mới nói không thể trông mặt mà bắt hình dong, mấy ai đâu ngờ bên dưới vỏ bọc thiếu niên là những chiến sĩ liên lạc, trinh sát trực tiếp hoặc gián tiếp tiễn những tên cướp nước, bán nước lên đường. Điển hình là tên Nguyễn Trì bị Lượm nả cả băng đạn vào mặt vì tội phản quốc.


5. TÌNH ĐỒNG ĐỘI, BẠN BÈ VÀO SINH RA TỬ.

Nổi bật giữa mưa bom đạn phóng là tình đồng đội, tình chiến hữu đồng cam cộng khổ, đồng sinh đồng tử. Hình ảnh cậu Mừng nhỏ bé cố sức đệm vai cho Quỳnh trèo lên miệng hố bom, đôi vai ốm yếu, bước chân xiêu vẹo đã cõng Quỳnh bị thương ở chân ra khỏi vòng vây giặc.

Hai cậu Vê-cu-đê chính hiệu Lượm-sứt và cậu chàng câu cá Tặng vừa mới choảng nhau hiểu lầm là địch, lại bá vai thân thiết cho nhau cây mía mừng ngọt lịm.

Cậu Lượm-sứt vượt ngục lần ba đầy nguy hiểm nhưng vẫn cố mang theo em Thúi _ người cứu cậu thoát khỏi trận đòn khát máu lúc mới vào ngục. 

Tình cảm đồng đội sơ khai, hồn nhiên, ngây thơ đã an ủi, động viên các em cùng nhau vượt khốn khó, nghịch cảnh. Càng làm ta trân trọng và yêu quý những mối quan hệ chân thành xung quanh.


6. TÌNH CẢM GIA ĐÌNH ĐÁNG QUÝ _ LÒNG HIẾU THẢO.

Câu chuyện đầy nước mắt và tiếc nuối của em Mừng khiến ai cũng phải day dứt nghẹn ngào. Vì hái thuốc cứu mẹ, em vào Vệ Quốc Đoàn _ đơn vị có ngọn cây bút bút cao chót vót mà cây tầm gửi bám mình vào. Em phải hái là vào "lúc nửa đêm, lúc lá đang ăn khí trời, uống sương móc thì mới công hiệu", em còn phải lén lút tránh đơn vị mà leo lên mái nhà lầu 3 phơi thuốc.

Chị Niệm _ mẹ Mừng từ cô bán bún bò gánh lặn lội qua sáu huyện mong mỏi tìm gặp con, đã trở thành cô dân công tiếp tế lương thực cho chiến khu. Tiếng kêu xé lòng nức nở của Mừng khi bị mẹ mình hiểu lầm là Việt gian khi cô nhắm mắt ai nghe cũng phải xót xa, rởn hết gai ốc: 

"Mạ! Mạ! Con không phải Việt gian, con là Vệ Quốc Đoàn"

Trước lúc hy sinh trên ngọn đồi nơi mẹ em an nghỉ, Mừng vẫn không quên giải oan: "Anh ơi, anh đừng nghi em là Việt gian nữa anh hí!". 


Mất gần 20 năm Phùng Quán tạo nên tác phẩm. Sự hy sinh của em Mừng đặt dấu chấm kết thúc cho "Tuổi thơ dữ dội". Vẫn còn nhiều tiếc nuối khi chưa thấy được ngày Lượm vượt ngục về đến chiến khu, gặp lại bạn bè, chiến hữu; cũng không chứng kiến được kết cục thê thảm của tên Việt gian Kim-điệu. Nhưng, cuộc chiến của dân ta vẫn đang tiếp tục. Các lớp thiếu niên trinh sát như tre già măng mọc, thế hệ này nối tiếp thế hệ khác. Tâm hồn non trẻ, tài năng tiềm ẩn của các em là vũ khí lợi hại của Cách mạng, là nguồn năng lượng tích cực truyền lửa cho thế hệ mai sau.

Một tuổi thơ không game, không tivi, không phim ảnh, không điện thoại,... chỉ có khói lửa, mưa bom, máu thịt, nghèo khổ, chết chóc,... Nhưng lại làm nên một "tuổi thơ dữ dội" đầy hào hùng.

"Những hành động anh hùng, những tình cảm cao cả, những sự tích phi thường, là món ăn tinh thần tốt nhất để nuôi dưỡng tuổi thơ."


*Chú thích bổ sung:

1. "Đội thiếu niên trinh sát Trung Đoàn Trần Cao Vân" sau khi mặt trận Huế vỡ đổi thành "Trung đoàn 101".

2. Vê-cu-đê: Vệ Quốc Đoàn (sau là Quân đội nhân dân Việt Nam).

3. Mốc thời gian trong truyện xảy ra: một tuần truớc ngày Huế nổ súng kháng chiến (12/1946) đến khi quân ta dời chiến khu từ Hoà Mỹ về Dương Hoà(1948).

4. Tác phẩm được Phùng Quán khởi thảo năm 1968. Hoàn thành năm 1986.

6 điểm