Thượng Lĩnh Án Reviews

  Đặt chân vào mảnh đất “Thượng Lĩnh án” của nhà văn Phàm Nhất Bình, lại là một mê lộ gai góc mà nơi đó ta có thể cảm nhận được hết thảy những khía cạnh của cuộc đời một cách trần tục nhất.

  Với không gian nghệ thuật định vị là ngôi làng Thượng Lĩnh kì dị, tác phẩm Thượng Lĩnh án được khởi sinh văn hứng từ cái chết của  gã ác bá khét tiếng trong làng – Vi Tam Đắc, và những góc khuất đằng sau cái chết bất ngờ đó.Trên cương vị là một độc giả lần đầu chạm ngõ tiểu thuyết của nhà văn Phàm Nhất Bình, tác phẩm này thực sự là một thứ ngọc sáng cần được lần mò và khai phá. Với phong cách tiểu thuyết phi truyền thống và chiến thuật tự sự phi tuyến tính, nhà văn đã tạo nên một ma trận trần thuật rất đặc biệt. Đọc “ Thượng Lĩnh án” làm tôi liên tưởng đến chia sẻ của 1 nhà văn người Anh gốc Ấn, tác giả của cuốn tiểu thuyết trứ danh “ Những đứa trẻ lúc nửa đêm”. Ngày trước tại Nam Ấn, phong cách “ người kể chuyện miệng” rất được ưa chuộng – không kể theo trình tự tuyến tính, không có phần đầu  phần cuối mà nhảy múa loạn xạ, rồi liên tục thêm thắt chi tiết, pha một chút những câu chuyện khác trong khi kể chuyện. Ở đây, nhà văn Phàm Nhất Bình dường như đã kế thừa lối trần thuật đó. Các chương nhỏ trong tác phẩm được sắp xếp không theo những trình tự thường thấy, buộc người đọc phải tự lần gỡ, chắp nối những manh mối, chi tiết để xâu chuỗi thành một câu chuyện mạch lạc, sáng rõ theo cách của mình.

   Nội dung của áng văn này chứa đựng rất nhiều những vi mạch khuất ẩn khiến người ta suy ngẫm. Nơi mà kẻ sát nhân lại được những người dân trong làng xem là anh hùng, nơi cuộc chiến giữa “tình và lý” được diễn ra xuyên suốt mà ta không thể hoàn toàn chỉa mũi giáo về bất cứ ai, như một “ bức tranh ngược sáng” về thế giới xung quanh. Bên cạnh đó, tiểu thuyết còn có sự chất vấn rất lớn về các chức năng của văn học. Đối với chức năng nhận thức, Thượng lĩnh án gợi dẫn, khơi vẫy  những đối thoại nơi người đọc khiến chúng ta phải tự đi tìm câu trả lời cho rất nhiều câu hỏi đặt ra qua mỗi tình tiết truyện. Về mặt thẩm mỹ, qua từng trang tiểu thuyết, chúng ta có thể thấy rằng đây là một tác phẩm giàu chất điện ảnh và đậm chất thơ. Đã từng có người nói: “ Văn chương đích thực cứ trình xuất những tra vấn về khoảng mờ, về điểm tối cuộc đời”. Những nét đẹp trong tác phẩm này được khắc họa trong bối cảnh không mấy tươi sáng. Vẻ “ hoa nhường nguyệt thẹn” của thiếu nữ Đường Diễm được miêu tả khi cô đã sa cơ trở thành kỹ nữ, về đến quê hương với sự kì thị từ những người dân trong làng, từ Vi Tam Đắc- kẻ đã đẩy cô vào con đường đen tối, với những lời khinh bỉ “ con gà mái bán mông má cho thiên hạ rồi cong đít về quê”. Dù được  khắc họa là một thiếu nữ vừa xinh đẹp vừa giỏi giang, nhưng thân phận kĩ nữ lại khiến những điều đó trở nên mờ nhạt. Hay tên ác bá Vi Tam Đắc đến khi cái thây hắn được được treo trên cổng làng mới có thể nhìn thấy vẻ cường tráng và nhan sắc “ vượt trội” từng khiến rất nhiều đàn bà trong làng tình nguyện qua lại để “cắm sừng” chồng. Đó là một điều khiến ta nghĩ suy rất nhiều về những góc khuất đằng sau cái mác “ gái điếm” và “ quái vật cuồng dâm” trần trụi. Hơn nữa, tiểu thuyết cũng khơi gợi rất nhiều vẻ đẹp về tình phụ tử, tình anh em, tình làng nghĩa xóm thông qua sự đồng lòng của dân làng Thượng Lĩnh, của 4 anh em nhà họ Vi, của quản trị Hoàng Bảo Ương, cùng câu chuyện tình yêu không trọn vẹn của Hoàng Khang Hiền và Đường Diễm. Không dừng lại ở đó, nhà văn Phàm Nhất Bình còn rất dày công thay đổi chiến lược tự sự. Tác phẩm được chia làm 3 phần với những góc nhìn, cự li kể, giọng kể khác nhau, và mỗi phần đều mang đến sự độc đáo theo một cách riêng. Với khả năng xây dựng nghệ thuật giàu tính hình tượng, độc giả chúng ta như được mục sở thị một thế giới hoang sơ, man dã, ma quái bên trong ngôi làng Thượng Lĩnh. Có thể thấy nhà văn rất dụng công và nổ lực cho đứa con của mình.

  Mặt khác, điều khiến Thượng Lĩnh án trở nên độc lạ trong mắt người tiếp nhận đó chính là hiệu ứng thẩm mỹ đặc biệt. Sự chèn cài độc đáo các loại hình nghệ thuật cổ truyền Trung Hoa như những lời thơ không báo trước, vang lên như vô thức, từ ấm ức, từ giấc mơ, từ hẩm hoan, cứ u u minh minh, tạo nên dư ba cho tác phẩm. Hấp lực quan trọng đó còn đến từ giọng kể, vẻ đẹp ngôn từ mê hoặc cùng những hình ảnh so sánh đắt: “ cái lạnh như con chó đói lao đến cắn xé không chừa một ai”, “ như một đứa trẻ sinh non rồi lại chết yểu”, và qua sự tài hoa của dịch giả Tiêu Dao, ta càng cảm nhận rõ hơn về cái tôi chủ thể tài ba, kiêu bạc, tinh tế đến tinh quái của nhà văn để lôi cuốn và giữ chân người đọc.

  Đối với tôi,tiểu thuyết “ Thượng Lĩnh án” như một dải lụa đen được đính kết ngọc trai trắng, tạo ra cho tôi rất nhiều cảm xúc đặc biệt chưa từng có ở các tác phẩm trước đây, như thể được “ đồng sáng tạo” cùng tác giả chứ không chỉ đơn  giản là “ người đọc”. Hãy thử trải nghiệm tác phẩm này và cho tôi biết cảm nghĩ của bạn nhé!