"Thép Đã Tôi Thế Đấy không phải là một tác phẩm văn học chỉ nhìn đời mà viết. Tác giả sống nó rồi mới viết nó. Nhân vật trung tâm Pa-ven chính là tác giả: Nhi-ca-lai A-xtơ-rốp- xki. Là một chiến sĩ cách mạng tháng Mười, ông đã sống một cách nồng cháy nhất, như nhân vật Pa-ven của ông. Cũng không phải một cuốn tiểu thuyết tự thuật thường vì hứng thú hay lợi ích cá nhân mà viết. A-xtơ-rốp-xki viết Thép Đã Tôi Thế Đấy trên giường bệnh, trong khi bại liệt và mù, bệnh tật tàn phá chín phần mười cơ thể. Chưa bao giờ có một nhà văn sáng tác trong những điều kiện gian khổ như vậy. Trong lòng người viết phải có một nhiệt độ cảm hứng nồng nàn không biết bao nhiêu mà kể. Nguồn cảm hứng ấy là sức mạnh tinh thần của người chiến sĩ cách mạng bị tàn phế, đau đớn đến cùng cực, không chịu nằm đợi chết, không thể chịu được xa rời chiến đấu, do đó phấn đấu trở thành một nhà văn và viết nên cuốn sách này. Càng yêu cuốn sách, càng kính trọng nhà văn, càng tôn quí phẩm chất của con người cách mạng.
Thép Đã Tôi Thế Đấy có một địa vị đặc biệt trong lịch sử văn học Liên Xô và nền văn học tiên tiến thế giới. Cách mạng tháng Mười thắng lợi, cuộc chiến đấu vĩ đại chưa từng có bao giờ của nhân dân lao động trên một dải đất Liên bang Xô Viết rộng lớn hàng ngày đề ra và đòi hỏi không biết bao nhiêu là anh hùng. Nhân dân Liên Xô, nhân loại tiến bộ chờ đợi văn học phản ánh và đào sâu cho mình hình ảnh con người anh hùng mới ấy. Lần đầu tiên trong văn học, N. A- xtơ-rốp-xki thu gọn được hình ảnh con người mới trong nhân vật Pa-ven Ca-rơ-sa-ghin. Pa-ven không những khác hẳn với những anh hùng của các thời đại trước. Khác hẳn với những tác phẩm văn nghệ của những năm đầu cách mạng, thường ca ngợi lòng dũng cảm vô tổ chức, tả sức mạnh tràn trề, lớn khỏe của quần chúng như một sức mạnh bột phát, tự nhiên. Thép Đã Tôi Thế Đấy cho ta thấy từng con người trong một quần chúng rộng lớn nẩy nở như thế nào, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản. Thép Đã Tôi Thế Đấy ghi lại cả một quá trình tôi thép, bước đường gian khổ trưởng thành của thế hệ thanh niên Xô viết đầu tiên.
Thép ở đây là Pa-ven, là Xê-ri-ô-gia, là Va-li-a, là Giác ky, cả một lớp thanh niên lao động, vừa lớn lên thì gặp ngay cách mạng, ý thức giai cấp và tuổi trẻ bừng lên trong bão táp của phong trào. Lò ngàn độ nóng tôi rèn họ là cuộc đấu tranh thật trường kỳ gian khổ, thật là tự lực cánh sinh của cách mạng tháng Mười. Người thợ vĩ đại tôi rèn thép ấy là Đảng cộng sản, ngọn cờ và bộ tham mưu của cách mạng. Đảng lần lượt lãnh đạo chiến tranh, đảm bảo cung cấp, tổ chức vận tải, xây dựng đường sắt, trấn áp tàn dư phản cách mạng, tổ chức lực lượng nhân dân rộng lớn và thiết lập chính quyền cách mạng vững mạnh, lãnh đạo phục hồi sản xuất và kiến thiết, dắt dẫn nhân dân đi vào một xã hội mới - xã hội chủ nghĩa - chưa từng có bao giờ. Trong đấu tranh vũ trang cũng như công tác xây dựng, Đảng tập dần thói quen cho Pa-ven chiến thắng. Pa-ven từng bước một trưởng thành, trở nên một chiến sĩ cách mạng già dặn. Bệnh tật mười chết một sống là trận thử thách cuối cùng. Pa-ven là thép đã tôi rồi nên đã thắng, toàn thắng.
Đọc Thép Đã Tôi Thế Đấy trước hết truyền cho chúng ta lỏng ham sống và ham chiến đấu. Đấy là bản chất giai cấp của Pa-ven. Đấy là bản chất thanh niên của Pa-ven. Đấy là phẩm chất cách mạng mà Đảng và đấu tranh thực tế đã xây dựng cho anh. Không phải ngọn lửa rơm sốc nổi hay cái ngang tàng rởm của chủ nghĩa anh hùng cá nhân. Một tinh thần ham sống và ham chiến đấu có nghĩa lý nhất, có cơ sở nhất. Không gì mạnh bằng lòng tin tưởng của Pa-ven ở những mục đích chiến đấu của mình. Pa-ven say mê đem toàn tâm, toàn ý phục vụ nhân dân, hy sinh cá nhân của mình một cách nồng nhiệt lãng mạn, không bao giờ do dự, không hề tính toán, tất cả vì sự nghiệp giai cấp, vì hạnh phúc nhân loại. Không hiểu mục đích đấu tranh của Pa-ven, đảng tính đấu tranh của Pa-ven thì chỉ cảm thấy đời Pa-ven đau khổ. Không, Pa-ven không cảm thấy đau khổ, Pa-ven chỉ nghĩ đến khắc phục thống khổ. Pa-ven luôn luôn vui sướng vì anh luôn luôn đấu tranh và luôn luôn thắng lợi. Đó là chủ nghĩa lạc quan của Pa-ven. Đó là sức mạnh, đó là hạnh phúc của Pa-ven.
Thép Đã Tôi Thế Đấy là một khúc ca tươi đẹp của đời sống. Mỗi trang sách như cuốn thêm máu chảy trong người đọc, nâng cao thêm nhiệt tình cách mạng, thúc giục chiến đấu, thúc giục công tác.
Thép Đã Tôi Thế Đấy giải quyết cho chúng ta nhiều vấn đề nhân sinh quan mới, dạy chúng ta biết yêu biết ghét một cách chính xác và sâu mạnh, khơi lên ở chúng ta những tình cảm lớn, xây dựng cho chúng ta một quan niệm về tình yêu trong sáng. Thép Đã Tôi Thế Đấy còn là một kho báu kinh nghiệm công tác cách mạng rất thực tế để nhìn cho sáng hơn nhiều vấn đề mới mà cuộc sống đề ra cho mỗi tập thể và mỗi con người, để thực hiện "nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng."
Xem thêm

Có những cuốn sách ta đọc xong rồi gấp lại, nhưng cũng có những cuốn sách đọc xong, chính ta mới bị “gấp lại” và phải nhìn lại cuộc đời mình. Thép đã tôi thế đấy của Nikolai Ostrovsky thuộc về loại thứ hai.
Tôi gặp cuốn sách này vào một giai đoạn không mấy dễ chịu của năm nhất đại học. Xa nhà, lạc lõng giữa giảng đường đông người, điểm thi giữa kỳ thấp hơn mọi kỳ vọng, tôi đã có những buổi tối ngồi trong phòng trọ và tự hỏi liệu mình có chọn sai đường. Cuốn sách đến với tôi như thế, tình cờ mà đúng lúc. Và có lẽ chính vì đang chênh vênh, tôi mới đọc nó chậm đến vậy.
Tên sách là một ẩn dụ rất đẹp. Thép muốn cứng phải qua lửa đỏ, rồi lại được nhúng vào nước lạnh. Pavel Korchagin, nhân vật chính, cũng được “tôi” như thế: tuổi thơ nghèo khó, những năm tháng lăn lộn trong nội chiến, cái đói, cái rét, những ngày xây đường sắt khuya khoắt trong bùn lầy, rồi bệnh tật bào mòn thân thể anh đến mức mù lòa và liệt giường. Điều khiến tôi lặng người là mỗi lần ngã xuống, Pavel không hỏi “vì sao tôi bất hạnh?” mà hỏi “tôi còn có thể làm được gì?”. Đặt câu hỏi ấy cạnh nỗi buồn vì một con điểm của mình, tôi thấy vừa xấu hổ, vừa được tiếp thêm sức lực.
Sức nặng của tác phẩm còn nằm ở chỗ nó không chỉ là hư cấu. Ostrovsky đã sống chính cuộc đời của Pavel. Khi cơ thể bị tước đi đôi mắt và đôi chân, ông vẫn không buông bút. Ông nhờ người thân chép lại từng dòng ông đọc, để hoàn thành cuốn tiểu thuyết bằng chính ý chí còn sót lại. Bởi vậy, trang sách không chỉ có chữ, mà còn có hơi thở và máu thịt của người viết. Cuộc đời tác giả chính là lời chú giải rõ ràng nhất cho tư tưởng của tác phẩm.
Tư tưởng cốt lõi mà cuốn sách gửi gắm là: ý nghĩa của đời người không nằm ở việc ta sống được bao lâu, mà ở việc ta sống vì điều gì. Đoạn độc thoại nổi tiếng của Pavel về sự sống, rằng đời người chỉ sống một lần và phải sống sao cho không phải hổ thẹn vì những năm tháng hoài phí, đã khiến tôi đọc đi đọc lại nhiều lần. Pavel chọn dâng hiến mình cho lý tưởng giải phóng con người. Thế hệ chúng ta có thể theo đuổi những lý tưởng khác: một nghề tử tế, một tri thức đáng giá, một cuộc sống có ích cho người thân và xã hội. Nhưng bài học vẫn nguyên giá trị: một cuộc đời có ý nghĩa là cuộc đời có điều để dấn thân, để chịu đựng và để không bỏ cuộc.
Ở thời đại mà ta dễ mệt mỏi trước một bài kiểm tra hỏng hay một thất bại nhỏ, hình ảnh người thanh niên mù lòa, bại liệt nhưng vẫn cầm bút viết tiếp như một lời nhắc nhở lặng lẽ mà mạnh mẽ. Sau những trang sách ấy, tôi không còn thấy con điểm kém là dấu chấm hết. Tôi lập lại thời gian biểu, quay lại thư viện, và học lại từ những phần mình đã bỏ lỡ. Không có gì phi thường, nhưng đó là lần đầu tiên tôi đứng dậy mà không cần ai thúc giục. Nghịch cảnh không quyết định ta là ai. Cách ta đứng dậy sau nghịch cảnh mới quyết định điều đó.
Thép đã tôi thế đấy vì thế không chỉ là câu chuyện về một người lính cách mạng. Đó là cuốn sách về bản lĩnh, về khát vọng sống đẹp, và về sức mạnh phi thường của ý chí con người. Đọc xong, tôi hiểu rằng mình không cần trở thành thép ngay từ đầu. Tôi chỉ cần đủ can đảm để bước qua ngọn lửa.