Đắc Nhân Tâm đã trở thành cuốn cẩm nang kinh điển về thu phục lòng người trong giao tiếp xã hội. Ra đời trong bối cảnh năm 1937, cuốn sách vẫn có thể áp dụng đến ngày nay, bởi nó là kinh nghiệm dựa trên những quan sát, đánh giá của tác giả về tâm lý con người. Cuốn cẩm nang dù có bao lần tái bản, phiên bản hiệu chỉnh được phát hành năm 2018 của nhà sách Nhã Nam vẫn đáng để thưởng thức vì những giá trị vượt thời gian và vì cả sự “mài sắc và tinh chỉnh” một tác phẩm vốn đã rất thành công.


1. Về tác giả Dale Carnegie:


Dale Breckenridge Carnegie (1888 - 1945) là một nhà vănnhà thuyết trình Mỹ và là người phát triển các lớp tự giáo dục, nghệ thuật bán hàng, huấn luyện đoàn thể, nói trước công chúng và các kỹ năng giao tiếp giữa mọi người. Ra đời trong cảnh nghèo đói tại một trang trại ở Missouri, ông là tác giả cuốn Đắc Nhân Tâm, được xuất bản lần đầu năm 1936, một cuốn sách thuộc hàng bán chạy nhất và được biết đến nhiều nhất cho đến tận ngày nay. Ông cũng viết một cuốn tiểu sử Abraham Lincoln, với tựa đề Lincoln con người chưa biết, và nhiều cuốn sách khác.

Những cuốn sách dạy thuật làm người, kĩ năng sống của ông đã mang đến cho nhà văn danh hiệu “nhà thành công học”. Cả sự nghiệp, Dale luôn trăn trở đi tìm bí quyết của thành công và không ngần ngại chia sẻ bằng cả việc cầm bút và giảng dạy cho tất cả mọi người những kĩ năng để có một cuộc sống dễ dàng nhất.



Dù không tin vào việc một thành công vật lý nên là đích đến cuối cùng của một đời người, là động lực chính để ai đó hành động, thì tôi cũng không thể phủ nhận được những điều bạn có thể học từ các cuốn sách của ông. Có thể với chúng ta những kĩ năng mà ông muốn truyền bá không có gì mới lạ nhưng việc một người vào những năm 30 của thế kỉ trước đã coi trọng kĩ năng thuyết trình, khích lệ thay vì chỉ trích,... đã tạo ra một cuộc cách mạng về suy nghĩ của xã hội về cách để thành công.


2. Điểm mới của bản hiệu chỉnh:


Đắc nhân tâm là cuốn sách kinh điển của dòng sách dạy kĩ năng sống, luôn nằm trong top bán chạy nhất toàn thế giới. Đây là cuốn sách phải nói là được viết cực khéo bởi một chuyên gia tâm lý, một nhà ngoại giao, một giảng viên và một nhà chính trị. Chắc chắn nếu bạn hành xử đúng như nó chỉ dẫn, thì bạn sẽ đạt được rất nhiều thành công trong giao tiếp, trong cuộc sống hay công việc làm ăn. Các chỉ dẫn trong sách đều cực kỳ hiệu quả trong đời sống thường nhật, như cách chuyển hóa người khác mà không gây chống đối hay oán giận, khơi gợi cho họ làm điều mình muốn họ làm, cách để nuôi dưỡng lòng tự tôn của người khác …

Trước những phiên bản cũ vốn đã hoàn chỉnh cả về mặt nội dung và dịch thuật liệu phiên bản mới này có gì đặc biệt hơn?


Thứ nhất, đây là bản hiệu chỉnh do chính vợ của Dale Carnegie - Dorothy Carnegie chắp bút. Là người gần gũi nhất với tác giả, lại ở bên cuốn sách từ ngày hoài thai ý tưởng đến lúc trở thành hiện tượng được cả xã hội đón chờ, Dorothy hiểu rõ tầm vóc của tác phẩm và cũng hiểu cả những điểm còn chưa hoàn hảo của nó. Không hề có sự chỉnh sửa nào về thông điệp tác giả muốn gửi gắm, bà chỉ chỉnh sửa lại những ví dụ minh hoạ cho phù hợp hơn với thế hệ mới.


Nhiều tên tuổi của những nhân vật trong cuốn sách, vốn nổi tiếng ở lần xuất bản đầu tiên, không còn được nhiều độc giả của ngày hôm nay biết đến. Một số ví dụ và cụm từ nhất định có vẻ kỳ cục và lạc hậu trong bầu không khí xã hội của chúng ta, chẳng khác gì ngôn từ của tiểu thuyết thời Victoria


Thứ hai, Đắc Nhân Tâm vốn đã gắn liền với tên tuổi của nhà dịch thuật Nguyễn Hiến Lê, nhưng ở phiên bản lần này là một nhà dịch thuật mới Phan Linh Lan. Bản dịch này đảm bảo sẽ thổi một luồng gió mới vào những gì bạn đã rất quen thân.



Cuối cùng, cũng là điểm tôi đánh giá cao nhất ở cuốn sách lần này đó là sơ đồ tư duy đi kèm để tóm tắt nội dung cuốn sách. Bắt mắt, dễ hiểu và vô cùng ngắn gọn, chiếc sơ đồ này đặc biệt hiệu quả khi bạn cần một cái nhìn tổng quát về cả cuốn sách này. Nếu ngày mai bạn có một buổi phỏng vấn, bạn đi làm lần đầu tiên hay có một buổi họp quan trọng, vài phút nhìn lại chiếc sơ đồ tư duy này sẽ giúp bạn có sự chuẩn bị tinh thần và thái độ nhanh chóng và phù hợp nhất.


Về nội dung chính của cuốn sách thì không thể không ca ngợi cái tài của dịch giả Nguyễn Hiến Lê khi khái quát và truyền tải nội dung cuốn sách qua ba chữ ngắn gọn mà có sức gợi to lớn: Đắc Nhân Tâm. Ở bạn dịch này, Phong Linh Lan cũng tiếp thu cái tên gọi vốn đã vô cùng xuất sắc trong lòng độc giả ấy. Đây là cuốn sách dạy bạn cách thu phục lòng người, giá trị và lợi ích của việc đó nhưng không phải chỉ liệt kê những công thức khô khan, nó như một cuốn tâm lý học thường thức mà tôi và bạn đều có thể soi mình vào trong đó. Nó đánh trúng vào tâm lý chúng ta, đáp ứng những nhu cầu vô thức nhất, và nếu ai đó thành thạo được việc sử dụng các quy tắc này đảm bảo sẽ có một đời sống xã hội thành công. Những nguyên tắc mà Dale đề ra là những kĩ năng sống có thể rèn luyện, hợp tình hợp lí và văn minh, tinh tế, đó là cách sử dụng từ ngữ để xoa dịu những cơn thịnh nộ, cách tươi cười, vui vẻ sẽ làm mọi việc dễ dàng hơn, cách công nhận và thứ tha thay vì chỉ trích, cáu giận người khác. Đó là những “chiêu trò” mà mỗi chúng ta dù có biết mình bị “giăng bẫy” vẫn tình nguyện rơi vào. Ai đó có thể nói, những kĩ năng này đã lỗi thời, nhưng những cái căn nguyên tinh thần của các nguyên tắc thì vẫn còn đó, vẫn đúng và đang chờ các bạn trẻ tìm những cách ứng dụng sáng tạo, khéo léo và phù hợp với thời đại và văn hoá hơn.


3. Cuốn sách dạy cách thu phục lòng người:


Đắc Nhân Tâm sẽ dạy bạn cách cư xử và giao tiếp với mọi người để đạt được thành công trong cuộc sống. Nếu bạn muốn tránh những hiểu lần không đáng có trong giao tiếp, trở nên tinh tế với cảm xúc của người khác cũng như có cách ứng xử hiệu quả nhất trong mọi tình huống. Bạn có muốn trở thành một vị sếp được lòng nhân viên, một người bạn tâm lý, một lãnh đạo thấu lòng người, một người đối ngoại thành công? Không chỉ là những chỉ dẫn chung chung, Đắc Nhân Tâm rất cụ thể và chi tiết từ cách để gây thiện cảm, cách để dẫn dắt người khác làm theo ý mình, cách dẫn đạo người, … nhưng mọi quy tắc đều được Dale nhấn mạnh nó phải xuất phát từ một thiện chí và sự chân thành. Những hướng dẫn chi tiết này đã trở thành hiện tượng những năm 30 thế kỉ trước vì sự chính xác và phù hợp nó, đến nay, vì những đặc trưng thời đại khác biệt nên có nhiều tiểu tiết không áp dụng được cứng nhắc. Tuy vậy, tư tưởng cốt lõi mà Dale muốn truyền bá vẫn có giá trị với ai muốn nắm được lòng người. Nhờ vào những kiến thức về tâm lý học đời sống và kinh nghiệm đúc rút từ khả năng quan sát, Dale sẽ chỉ cho bạn thất cách để làm cho những người xung quanh bạn sung sướng là chuyện dễ dàng.

Trong cuốn sách có rất nhiều những bài học dạy cách ứng xử hay và bổ ích. Có những bài học đơn giản, dễ thực hiện nhưng cũng có những bài học khá là khó để thực hiện được. Nhưng theo mình thì dễ hay khó là do chính việc thực hành của bạn nên hãy cố gắng vận dụng những bài học này vào cuộc sống và luôn nhớ là bạn phải kiên trì và dành thời gian cho nó.

Khi đọc hãy để một cây bút chì, bút sáp, bút bi, bút đánh dấu hoặc bút màu trong tầm tay. Khi đọc đến một gợi ý mà bạn cảm thấy mình có thể sử dụng, vạch một đường ở bên lề, ngay cạnh ý ấy. Nếu đó là một gợi ý chất lượng bốn sao, gạch chân mỗi ý hoặc đánh dấu nó bằng highlight hoặc **** bên cạnh. Đánh dấu hay gạch chân các đoạn văn trong sách sẽ khiến cuốn sách trở nên thú vị và đáng để xem lại hơn.

Đắc Nhân Tâm coi giao tiếp là một nghệ thuật và người giao tiếp căn bản là một người nghệ sĩ tinh tế trong từng hành động. Chính điều này có thể làm ai đó chỉ trích cuốn sách bởi sự tính toán trong từng hành động nhưng thiết nghĩ,  có những lúc giao tiếp không phải lúc nào cũng đề cao sự sỗ sàng, thân thiện, với những nhà ngoại giao, những người quản lí, thành công của họ gắn chặt với giao tiếp đời thường. Với ai đó vẫn còn không tin vào những chuẩn mực trong hành vi có thể đem lại thành công, hãy cứ đọc cuốn sách này, ít nhất nó cũng giúp bạn hiểu hơn về tâm lý học thường thức. Hiểu được đối tượng mình cần giao tiếp mỗi ngày cũng như hiểu được chính mình sẽ giúp bạn nhận ra giá trị của những nguyên tắc của Dale. Những nguyên tắc được chứng minh bằng các câu chuyện về các vĩ nhân, các cái tên mà nhắc đến bạn đã nghĩ đến thành công. Không khô khan, khó nhớ, bạn sẽ dễ dàng tiếp thu những nguyên tắc này như những kinh nghiệm cuộc sống được kể lại qua những mẩu chuyện nhỏ.

Một nguyên tắc tối quan trọng của Dale đó là “Không chỉ trích, không lên án, không than phiền” được ông chứng minh một cách khéo léo “Muốn lấy mật đừng phá tổ ong”. Qua các ví dụ từ tên tội phạm nguy hiểm hàng đầu thế giới đến vị nữ hoàng được người đời kính  trọng, từ Theodore Roosevelt đến Theodore Roosevelt, Dale đã chỉ ra chỉ trích chỉ gây tác dụng ngược mà thôi.

4. Mọi nguyên tắc đều xuất phát từ sự chân thành

Đắc nhân tâm là sách kĩ năng nhưng cũng gắn liền với những quy tắc đạo đức, nguyên lí cuối cùng của những kỹ năng được Dale đúc rút là tình yêu thương và sự chân thành trong cách đối nhân xử thế, để biết làm điều hợp lòng người và quan tâm đến cảm xúc của người khác.

Có người nói cuốn sách này dạy bạn cách sống giả tạo nhưng tôi lại nghĩ là cuốn sách này cho bạn cách lắng nghe nhiều hơn, quan sát tinh tế hơn và hành động thực sự sâu sắc. Quan tâm và nuôi dưỡng cảm xúc của người khác không phải là giả tạo, vô tâm, vô ý hành động không tinh tế mà quyết không sửa đổi mới là điều đáng trách.


Mỗi người là một vũ trụ khác nhau, một cá tính, một suy nghĩ, một trái tim căng tràn xúc cảm, nếu không mài giũa những điều này đúng cách, chúng ta sẽ khó giữ cho hành động của mình đúng chuẩn mực, cũng không đảm bảo được liệu hành vi của mình có gây ra ảnh hưởng không mong muốn.

Chúng ta nuôi dưỡng thể chất của con cái, bạn bè và nhân viên của mình nhưng thật hiếm khi chúng ta nuôi dưỡng lòng tự tôn của họ. Chúng ta dọn cho họ những món ăn họ muốn ăn bổ dưỡng để cơ thể tích trữ năng lượng, nhưng lại thờ ơ với việc mang cho họ thưởng thức những lời nói tốt lành thể hiện sự đề cao, trân trọng họ, những lời sẽ còn mãi trong tâm trí họ nhiều năm tháng cuộc đời, như thanh điệu của một giai điệu bất hủ.

Nguyên tắc “Không chỉ trích” của Dale không dạy ta cách chỉ nói với người khác lời lẽ du dương. Nó dạy ta cách nhìn vào điểm tốt của người khác vì điểm xấu bao giờ chẳng dễ chỉ ra. Chúng ta thường dành cho những khuyết điểm người khác một sự chú ý đặc biệt vậy tại sao không thể trân trọng nhiều như thế những điểm tốt của người khác? Đặc biệt, với những nhà lãnh đạo trong những trường hợp cấp bách, việc chỉ trích cấp dưới nặng nề chỉ làm cho tâm trạng họ tệ đi và tạo điều kiện cho sự phản kháng âm thầm của nhân viên. Để quên đi một lỗi lầm của một ai đó chẳng phải việc dễ dàng nên hãy thử chỉ một lần thôi bạn thôi để bụng những sai trái của nhân viên cấp dưới hay con cái của mình, có thể bạn sẽ bất ngờ về lòng biết ơn của họ đấy. Muốn phát huy hết điểm mạnh của ai đó hãy dành cho những điểm mạnh một sự nuôi dưỡng đầy đủ. Vậy xét cho đến cùng, Dale không phải chỉ dạy ta cái vỏ bên ngoài là hành động, ông muốn thay đổi cách chúng ta nhìn nhận trong cuộc sống.

Tác giả: Dương Phương Anh - Bookademy

------------

Theo dõi fanpage của Bookademy để cập nhật các thông tin thú vị về sách tại link: https://www.facebook.com/bookademy.vn

Đăng ký CTV tại link: https://goo.gl/forms/7pGl3eYeudJ3jXIE3


Xem thêm

Cái này được mua làm quà cho con trai tôi nhân dịp sinh nhật lần thứ 18 của cháu. Tôi đã đọc cuốn sách này ba hoặc bốn lần cho đến nay trong khoảng hai mươi năm qua. Đó là một cuốn sách chứa đầy trí tuệ mà tôi muốn truyền lại cho con trai tôi khi nó trưởng thành và sớm vào đại học. Tôi đã nghe nói cuốn sách này được những người chưa bao giờ đọc nó sử dụng làm điểm mấu chốt hoặc điểm mấu chốt trong nhiều câu chuyện cười; tuy nhiên, đây là một trong những cuốn sách sâu sắc nhất mà tôi từng đọc về bản chất con người và cách sử dụng kiến ​​thức về nó vì lợi ích của bạn cũng như lợi ích của người khác. Cuốn sách tôi mua cho con trai tôi rất mới và đẹp, mặc dù thực tế nó được xuất bản lần đầu tiên vào năm 1936. Bản chất con người vẫn như vậy và những bài học do Dale Carnegie dạy vẫn phù hợp và rất hiệu quả. Trên thực tế, sáng nay tại nơi làm việc, tôi đã sử dụng một trong những kỹ thuật để biến một khách hàng đang giận dữ thành một người vui vẻ quay lại nói lời cảm ơn và chúc một ngày tốt lành khi cô ấy tiếp tục đi. Ai lại không thích biến một kẻ giận dữ muốn lấy đầu bạn thành một người vui vẻ và vui vẻ với bạn? Ngôn ngữ được sử dụng trong cuốn sách này đã khá cũ và nghe có vẻ lạ lùng, nhưng các bài học được dạy không hề ảnh hưởng đến điều đó. Trên thực tế, ngôn ngữ thậm chí có thể làm cho các vấn đề trở nên dễ hiểu và rõ ràng hơn. Nó giúp bạn có sự hiểu biết cơ bản và đánh giá cao lịch sử Hoa Kỳ vì nhiều câu chuyện và ví dụ là từ các cựu tổng thống Hoa Kỳ và các ông trùm Hoa Kỳ khác; tuy nhiên, các quan điểm được đưa ra rất rõ ràng ngay cả khi những người này không hề biết. Như chính ông Carnegie sẽ nói với bạn trong phần giới thiệu - cuốn sách này không chỉ để đọc mà còn để nghiên cứu, ghi chép và áp dụng vào thực hành hàng ngày. Ồ, và hãy cẩn thận; cuốn sách này KHÔNG bảo bạn chỉ nên tâng bốc mọi người. Trên thực tế, Carnegie nói rằng, trong bất kỳ trường hợp nào, đừng cố gắng tâng bốc mọi người vì họ sẽ biết ngay rằng bạn không chân thành. Cuốn sách này dạy cách quan tâm thực sự đến mọi người và hướng họ theo cách suy nghĩ của bạn bằng cách cho họ thấy điều đó sẽ mang lại lợi ích cho cả hai bạn như thế nào (mọi người đều thích đôi bên cùng có lợi). Bạn sẽ là người chiến thắng thực sự nếu áp dụng trí tuệ này vào thực hành hàng ngày.

Hãy nghĩ về bất kỳ người nào có ảnh hưởng tích cực sâu sắc đến cuộc sống của bạn (cựu huấn luyện viên, giáo viên, phụ huynh, sếp, v.v.) và rất có thể người đó đã tuân thủ các khái niệm mà Dale Carnegie đưa ra trong Đắc Nhân Tâm. Ảnh hưởng tích cực này có thể đã tuân thủ nghiêm ngặt các khái niệm trong cuốn sách này mà không hề biết đến sự tồn tại của nó.

Ông Carnegie đã tạo ra một kiệt tác về cách ứng xử với những người đã vượt qua thử thách của thời gian (xuất bản vào những năm 1930) và nó có giá trị hơn bao giờ hết trong thời điểm hiện tại.

Mặc dù tôi đồng ý với từng khái niệm mà ông Carnegie đưa ra trong cuốn sách này, nhưng tôi phải thừa nhận rằng, thật không may, theo kinh nghiệm của tôi trong cuộc sống, sẽ có NHIỀU người mà bạn phải đối mặt không xứng đáng để hiểu và nhìn nhận mọi việc một cách vô điều kiện. Từ quan điểm của họ như được mô tả trong cuốn sách này. Đơn giản là nên loại bỏ những người này khỏi cuộc sống của bạn để bạn có được một cuộc sống đáng mơ ước và đáng giá.

Tôi đã đánh dấu hàng chục trang và trích dẫn từ cuốn sách này mà tôi định xem lại thường xuyên. Nếu bạn muốn trở thành một người chân chính được người khác ngưỡng mộ thì cuốn sách này là dành cho bạn.

"Đắc Nhân Tâm" của Dale Carnegie là một kiệt tác thực sự đã đứng vững trước thử thách của thời gian, mang đến những hiểu biết sâu sắc vô giá về nghệ thuật xây dựng những kết nối có ý nghĩa. Cuốn sách này không chỉ là một hướng dẫn; đó là một hành trình biến đổi đã để lại dấu ấn khó phai mờ trong vô số độc giả, và tôi cũng không ngoại lệ.

Nguyên tắc của Carnegie không phải là thao túng mà là sự hiểu biết chân thành và tôn trọng người khác. Việc nhấn mạnh vào việc lắng nghe tích cực, thể hiện sự quan tâm thực sự và thừa nhận tầm quan trọng của mỗi cá nhân có tác động sâu sắc. Tôi nhận thấy những nguyên tắc này có thể áp dụng được trong nhiều khía cạnh khác nhau của cuộc sống, từ các mối quan hệ cá nhân đến các tương tác nghề nghiệp.

Những lời dạy của cuốn sách về giao tiếp hiệu quả, sự đồng cảm và sức mạnh của thái độ tích cực ngày nay vẫn còn phù hợp như khi chúng được viết lần đầu tiên. Mỗi chương chứa đầy những lời khuyên thực tế, những giai thoại đời thực và những bước có thể thực hiện được nhằm giúp người đọc nâng cao kỹ năng giao tiếp cá nhân của họ.

Cho dù bạn là một chuyên gia dày dặn kinh nghiệm hay một người đang tìm cách điều hướng các mối quan hệ cá nhân, "Đắc Nhân Tâm" sẽ cung cấp lộ trình dẫn đến thành công. Việc nhấn mạnh vào lòng tốt, sự hiểu biết và mong muốn thực sự giúp đỡ người khác có khả năng tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực trong cả cuộc sống cá nhân và nghề nghiệp của bạn.

Trong một thế giới nơi những mối liên hệ đích thực thường bị bỏ qua, cuốn sách này như một lời nhắc nhở vượt thời gian về tác động mà sự đồng cảm và đánh giá cao chân thành có thể mang lại. Tôi hết lòng giới thiệu "Đắc Nhân Tâm" cho bất kỳ ai đang tìm cách làm phong phú thêm mối quan hệ của mình và tạo ra sự khác biệt tích cực trong cuộc sống của những người xung quanh. Một tác phẩm kinh điển xứng đáng có mặt trên mọi giá sách!

Liệu chỉ với một cuốn sách có thể sẽ làm thay đổi góc nhìn của bạn về cuộc sống từ những điều cơ bản nhất? Phải chăng đa số mọi người đều nghĩ rằng giao tiếp hay các mối quan hệ xung quanh đều nên thuận tự nhiên và tùy ý hành xử? Vậy thì cuốn sách "Đắc Nhân Tâm" của Dale Carnegie sẽ cho bạn câu trả lời, không chỉ tập hợp những lời khuyên về giao tiếp và quản lý mối quan hệ, mà còn là một hành trình khám phá bản thân và xây dựng mối quan hệ xã hội tích cực. Với những con số thực tế về lượt sách được bán ra thị trường, được dịch qua nhiều ngôn ngữ khác nhau, được mọi tầng lớp yêu thích và đón nhận, “Đắc Nhân Tâm” thể hiện được vai trò và sức ảnh hưởng của mình một cách rộng rãi. Không bị trở nên lạc hậu theo thời đại công nghệ số hiện nay, cuốn sách vẫn luôn tự hào là nguồn cảm hứng và kiến thức không thể thiếu đối với những ai muốn phát triển kỹ năng giao tiếp và lãnh đạo.

Một trong những điểm nổi bật của "Đắc Nhân Tâm" là cách mà tác giả giới thiệu các nguyên tắc thông qua các câu chuyện thực tế và ví dụ cuộc sống. Điều này giúp cho việc tiếp thu kiến thức trở nên dễ dàng và thú vị hơn. Cuốn sách tập trung khai thác vào việc xây dựng mối quan hệ tích cực và hiệu quả. Thông qua việc áp dụng những nguyên tắc trong sách, độc giả có thể tạo ra sự kết nối chân thành và sâu sắc với mọi người xung quanh. Tôi nhớ mãi câu chuyện về việc "bán nụ cười" và người khác có thể “nghe “được nụ cười của bạn thông qua điện thoại. Đó là một lời nhắc nhở mạnh mẽ về sức mạnh của sự lạc quan và tình thương trong mối quan hệ.

Một phần quan trọng khác của cuốn sách tập trung vào phát triển bản thân và xây dựng lòng tin, khuyến khích độc giả tập trung vào những điểm mạnh của bản thân và học cách vượt qua những nỗi sợ và lo lắng. Thông qua việc thúc đẩy sự tự tin và lạc quan, độc giả có thể tự tin hơn trong giao tiếp và đạt được mục tiêu cá nhân.

Cuối cùng, thay đổi bản thân là một hành trình dài và đầy nỗ lực nhưng không đơn độc, nó sẽ là một cuộc phiêu lưu mà chúng ra phải dấn thân và đối mặt với những thử thách để trưởng thành. Những câu chuyện trong "Đắc Nhân Tâm" không chỉ là những trang sách mà là những dấu mốc, những lời khuyên hữu ích trên con đường phát triển đó. Qua những câu chuyện đó, chúng ta nhận ra rằng đôi khi, việc thay đổi không chỉ đến từ việc học hỏi, kiến thức trên lớp mà còn từ việc chia sẻ và kết nối với những người xung quanh. Hãy là người biết lắng nghe, một người tự tin và luôn lại sự tôn trọng và yêu thương cho mọi người xung quanh.