ĐỜI THỪA - NAM CAO Reviews

Trong vô vàn những tác phẩm ngắn viết về nghiệp cầm bút, “Đời thừa” nổi bật như một tuyệt phẩm khắc họa sâu sắc bi kịch của nhà văn trong xã hội cũ. Đây là câu chuyện về một quá trình suy thoái không thể chống đỡ của người trí thức trước những thử thách khắc nghiệt của cuộc đời. Trên con đường trượt dài không lối thoát ấy, anh ta đồng thời rơi vào hai cái chết: cái chết cả về thể xác lẫn tinh thần, hoặc cái chết của người nghệ sĩ trong Hộ dẫn tới sự hủy hoại từ bên trong con người Hộ. Dù đó là cái chết tinh thần, nhưng nó không kém phần ám ảnh và như một điềm báo cho cái “chết” thực sự của Hộ và cả gia đình anh.

“Đời thừa” cho ta thấy được tấm bi kịch của người trí thức nghèo và lí tưởng trong xã hội cũ. Nam Cao đã thể hiện sinh động mối quan hệ giữa những khát vọng chân chính, ý thức sâu sắc về cuộc sống và nhân phẩm với hoàn cảnh xã hội. Sự kiếm tìm miếng cơm manh áo với những tinh thần “tẹp nhẹp” hằng ngày. Truyện ngắn “Đời thừa” là lời kết án đanh thép cái xã hội thực dân phong kiến ngột ngạt thối nát đã nhẫn tâm cướp đoạt giá trị con người, không cho người ta sống đàng hoàng cao đẹp mà khiến họ sống chăng cũng là sống kiếp “Sống mòn”, một kiếp “Đời thừa” mà thôi. Ý nghĩ nhân sinh sâu sắc ở tác phẩm này chính là ở chỗ đó. 

Nói cách khác, Nam Cao đã miêu tả được cuộc sống đầy bi kịch của người trí thức tiểu tư sản nghèo. Hộ là người có ước mơ, hoài bão cao đẹp, có nhân cách, có trí thức, tâm hồn biết rung cảm với cái đẹp… nhưng “cơm áo gạo tiền” của cuộc đời này đã ghì Hộ xuống sát đất, mộng ước tan tành, tâm hồn Hộ không thể cất cánh lên được. Hộ trở về với thực tại cuộc sống đắng cay, buồn tủi, mỏi mòn về tinh thần. Cuộc sống của Hộ là một thực tại đầy nghiệt ngã của sự nghèo túng. Cuộc sống của Hộ bị đầy đọa về tinh thần. Hộ phải chấp nhận cuộc sống đầy bi kịch ấy. Nhưng về bản chất Hộ vẫn là con người có những phẩm chất trong sáng, tốt đẹp.

Tò mò và lấy cảm hứng từ câu trích đoạn: "Sự cẩu thả trong bất cứ nghề gì cũng là một sự bất lương. Nhưng sự cẩu thả trong văn chương thì thật là đê tiện", tôi đã tìm và đọc cuốn sách này.

Nhìn chung các nhân vật của Nam Cao đa phần đều được xây dựng trên nền tảng xã hội ngày xưa, khi nạn nghèo đói hoành hành. Tại tác phẩm này, Hộ và Từ là một trong số đó. Họ diễn tả sự chân thực tình trạng của xã hội thời bấy giờ theo một cách riêng, nhưng đâu đó vẫn ẩn chứa được tình yêu thương không cần nói ra mà chỉ cần cảm nhận. (Nếu cách ông Hộ nhậu say be bét về bắt nạt vợ mà ở trong thế hệ bây giờ thì hẳn là không có kết thúc như vậy).

Tác phẩm kinh điển xứng đáng 5 sao.

Tò mò và lấy cảm hứng từ câu trích đoạn: "Sự cẩu thả trong bất cứ nghề gì cũng là một sự bất lương. Nhưng sự cẩu thả trong văn chương thì thật là đê tiện", tôi đã tìm và đọc cuốn sách này.

Nhìn chung các nhân vật của Nam Cao đa phần đều được xây dựng trên nền tảng xã hội ngày xưa, khi nạn nghèo đói hoành hành. Tại tác phẩm này, Hộ và Từ là một trong số đó. Họ diễn tả sự chân thực tình trạng của xã hội thời bấy giờ theo một cách riêng, nhưng đâu đó vẫn ẩn chứa được tình yêu thương không cần nói ra mà chỉ cần cảm nhận. (Nếu cách ông Hộ nhậu say be bét về bắt nạt vợ mà ở trong thế hệ bây giờ thì hẳn là không có kết thúc như vậy).

Tác phẩm kinh điển xứng đáng 5 sao.

Những câu chuyện trong “Đời thừa” phản ánh sự xót xa của cuộc đời con người trong xã hội thuộc địa nửa phong kiến. Nhân vật chính là Hộ, một trí thức sống trong nghèo khó nhưng mang trong mình những suy nghĩ rất phức tạp về cuộc đời và con người. Với lối sống đầy mâu thuẫn giữa khát vọng vươn lên, hoài bão lớn lao nhưng cũng có những tự ti, mặc cảm, Hộ gần như loay hoay với các mục tiêu sống, lúc thì muốn lo đủ cơm no áo ấm cho vợ con lúc thì hy vọng có thể viết được những tác phẩm để đời (giành giải Nobel văn chương!). Sau cùng, anh cũng như bao con người khác vẫn phải chịu đựng sự bế tắc trong một xã hội đầy rẫy bất công và các thử thách khắc nghiệt. Thông qua nhân vật Hộ, Nam Cao đã vẽ nên một bức tranh xã hội lúc bấy giờ mà những người như Hộ, dù trí thức, dù có những ước mơ, khát vọng, nhưng cuối cùng vẫn phải đối mặt với sự thất bại. Họ không thể sống đúng với lý tưởng của mình, mà thay vào đó buộc phải chấp nhận cuộc sống gần như không có hy vọng. Chính trong cái không gian ngột ngạt của xã hội, nhân vật Hộ dường như là hiện thân của những con người bị lãng quên, sống trong “đời thừa”. 

Tác phẩm là một sự lắng đọng cảm xúc và lòng nhân đạo hơn người của Nam Cao, mở ra một góc nhìn mới về những con người tầng lớp dưới ở xã hội cũ. Ở họ không chỉ có khổ đau, họ vốn thiện lương và nhìn đời bằng đôi mắt thiện lành đầy khát khao về tương lai phía trước. Nam Cao trân trọng những cảm xúc tồi tệ trong họ và viết về chúng với sự chân thành, đồng cảm hiếm có trên đời. Một đời không dài không ngắn, mong “Đời thừa” sẽ một lần đến tay bạn, nhóm lại ngọn lửa tình người đã nguội tắt, cho bạn sống thử những cái khổ đầy dư vị riêng của mỗi một kiếp người.

Có khi văn học VN không đc dịch ra toàn thế giới vì người ta chẳng thể nào tìm được từ ngữ để truyền tải trọn vẹn cái hồn của bản gốc.

Truyện ngắn Đời thừa xoay quanh cuộc sống của hai vợ chồng Hộ và Từ. Hộ là một nhà văn với những lý tưởng cao đẹp, nhưng bị dòng đời nghiệt ngã vùi dập, đưa anh trở thành một kẻ nát rượu. Từ là một người vợ thảo, quán xuyến hết tất cả mọi việc, tần tảo cả một đời. Chỉ nghe hai dòng giới thiệu nhân vật cũng đủ hiểu khi cuộc đời đẩy đưa họ lại với nhau, thì cuộc sống gia đình này sẽ chán nản và mệt mỏi biết bao rồi. Mình bất giác thấy sợ, vì mình cũng có đôi chút mơ mộng về một lý tưởng văn chương cao đẹp như Hộ.

"Hắn là một nhà văn. Trước kia, với cách viết thận trọng của hắn, hẳn chỉ kiếm được vừa đủ để một mình hắn sống một cách eo hẹp, có thể nói là cực khổ. Nhưng bấy giờ hẳn chỉ có một mình. Đói rét không có nghãi lý gì đối với gà trẻ tuổi say mê lý tưởng. Lòng hắn đẹp. Đầu hắn mang một hoài bão lớn. Hắn khinh những lo lắng tủn mủn về vật chất. Hắn chỉ lo vun trồng cho cái tài của hắn mỗi ngày một thêm nảy nở. Hắn đọc, ngẫm nghĩ, tìm tòi, nhận xét và suy tưởng không biết chán. Đối với hẳn lúc ấy, nghệ thuật là tất cả; ngoại nghệ thuật không còn gì đáng quan tâm nữa. Hắn băn khoăn nghĩ đến một tác phẩm nó sẽ làm mờ hết các tác phẩm khùng cùng ra một thời."

Tình tiết làm mình thở dài ngao ngán nhất, là một lần Hộ cảm thấy hối hận vì đã làm khổ vợ con bấy lâu, nên ngay sau khi lãnh lương, “hắn tưởng tượng ra cái cảnh lũ con háu ăn và đói khát, rón thịt bằng tay và ăn những miếng bánh thật to, miệng phụng phịu và môi bóng nhờn những mỡ”. Nhưng để rồi, trên đường mua thịt cho vợ con, hắn lại vì niềm vui với văn chương rồi đi nhậu với bạn bè, mà một lần nữa bỏ rơi vợ con đói rã ở nhà, với một lời hứa dở dang. Để rồi sáng hôm sau tỉnh dậy, hắn lại hối hận vô cùng, tối qua hắn đã làm những chuyện tệ bạc với vợ con lúc say, hắn sợ họ sẽ bỏ hắn mà đi. Nhưng vợ con vẫn ở đó chờ hắn, hắn khóc, vì hắn biết hắn là một kẻ khốn nạn, một kẻ khốn nạn khổ sở. Nhưng liệu hắn có thực sự hối hận, hay vẫn sẽ là một thằng chồng vô trách nhiệm. Đời mà, chẳng ai biết được.

Dù ra đời gần một thế kỷ trước, “Đời Thừa” vẫn còn nguyên tính thời sự. Ngày nay, biết bao người vẫn đang sống giữa lý tưởng và hiện thực. Họ có ước mơ, nhưng bị cơm áo, trách nhiệm, nỗi lo đời thường bóp nghẹt. Tác phẩm của Nam Cao không cũ – bởi bi kịch mà ông viết vẫn tiếp diễn ở mọi thời.

“Đời Thừa” không chỉ là bi kịch của một con người, mà là số phận của cả một lớp trí thức lạc loài. Họ có tài, có tâm, có hoài bão – nhưng bị hiện thực xã hội bóp nghẹt. Qua đó, Nam Cao đã thể hiện tinh thần nhân đạo sâu sắc: ông thương người, trân trọng lý tưởng sống, và khát khao một xã hội nơi con người không còn phải sống “thừa”.

“Đời Thừa” vì thế không chỉ là truyện ngắn, mà còn là bản cáo trạng về xã hội, và cũng là lời thức tỉnh: đừng để cuộc sống cuốn ta xa khỏi chính mình. Đừng sống mà để rồi phải hỏi: “Tôi sống để làm gì?”.

Nam Cao đã khéo léo đặt lý tưởng và hiện thực vào thế đối đầu trong “Đời Thừa”. Hộ đại diện cho lý tưởng cao đẹp – người viết văn vì con người. Nhưng hiện thực – với đói nghèo, trách nhiệm, bức bách – đã chiến thắng. Cái đau không phải là vì Hộ chọn sai, mà là vì cuộc đời buộc anh không được chọn.

Câu chuyện là một hành trình rơi dần xuống vực sâu của tâm hồn. Hộ từ một người mộng mơ trở thành kẻ giận dữ. Từ một người giàu yêu thương đến kẻ bạo hành tinh thần vợ con. Nhưng Nam Cao không kết án. Ông cho thấy rằng: xã hội đã đẩy người ta đến thế. Và nếu không có một thay đổi lớn, thì những người như Hộ sẽ mãi sống “đời thừa”.

“Đời Thừa” là minh chứng tiêu biểu cho sự xuất hiện mạnh mẽ của cái tôi cá nhân trong văn học Việt Nam giai đoạn 1930–1945. Nhân vật Hộ là một cái tôi đầy giằng xé, đau khổ, sống với nội tâm phức tạp, khác hẳn những nhân vật điển hình trước đó.

Hộ không đấu tranh chống ngoại xâm, không làm anh hùng cứu nước. Hộ chỉ là một cá nhân nhỏ bé, sống trong ngõ tối, với ước mơ làm văn chương. Nhưng chính nhân vật ấy lại khiến người đọc cảm động nhất, bởi anh là hiện thân của biết bao tâm hồn cô đơn, đầy trăn trở giữa đời thường.

Cái tôi ấy là cái tôi nghệ sĩ – không thể sống nếu thiếu lý tưởng. Nhưng cũng là cái tôi người chồng, người cha – không thể vứt bỏ trách nhiệm. Hai vai diễn ấy đè lên một con người – khiến anh trở nên vỡ vụn. Nam Cao đã nhìn thấy được sự phân mảnh ấy và diễn tả nó bằng một văn phong chân thực, tinh tế và sắc lạnh.

Tác phẩm “Đời Thừa” vì thế là lời khẳng định giá trị của cái tôi cá nhân – thứ đã làm nên diện mạo văn học hiện đại Việt Nam đầu thế kỷ XX. Cái tôi ấy không to tát, nhưng đầy tính nhân bản.

Nam Cao xây dựng nhân vật Hộ không chỉ là một nhà văn, mà còn là một người đàn ông của gia đình. Hộ yêu vợ, thương con. Chính vì trách nhiệm với gia đình mà anh buộc phải từ bỏ lý tưởng. Đây là điểm bi kịch sâu sắc nhất – bởi lẽ anh không lựa chọn sai, nhưng mọi lựa chọn đều dẫn đến mất mát.

Hộ gánh vác cả gia đình trên đôi vai, sống trong cảnh nghèo túng, con đói, vợ khổ. Trong cảnh ấy, anh không thể tiếp tục viết ra những tác phẩm vĩ đại. Anh phải chạy ăn từng bữa. Và thế là, những trang viết chân chính bị thay thế bởi những mẩu văn vô nghĩa. Mỗi lần viết là một lần anh thấy mình phản bội lý tưởng, phản bội chính mình.

Điều đáng thương là: Hộ không hề vô trách nhiệm. Anh chọn con đường thực tế vì tình yêu thương, nhưng tình thương ấy không cứu nổi tâm hồn anh. Cuối cùng, anh trở thành kẻ khổ sở trong cả hai thế giới: thế giới vật chất và thế giới tinh thần. Anh không nuôi được lý tưởng, cũng không nuôi nổi sự thanh thản.