Dịch Hạch
Xem thêm

Tại thời điểm cuốn tiểu thuyết kết thúc, người kể chuyện bày tỏ rằng anh ta ước rằng biên niên sử của mình khách quan nhất có thể mà anh ta có thể viết ra. Thật vậy, khi bạn bắt đầu đọc cuốn tiểu thuyết, cách kể chuyện xa vời, hơi lạnh lùng với thực tế sẽ là điều đầu tiên bạn chú ý. Không còn nghi ngờ gì nữa, nó giúp nâng cao trải nghiệm, nhưng đó lại là một sự khác biệt so với Camus quen thuộc: mặc dù anh ấy chưa bao giờ là người cảm thấy thoải mái với thể loại khoa trương, nhưng hiếm khi nào bài viết của anh ấy tập trung và phân tích đến thế. Và điều đó cũng đang được xem xét trong các tác phẩm phi hư cấu của anh ấy.

 Khá dễ dàng để thấy cuốn tiểu thuyết đã trở nên phổ biến trên toàn thế giới trong đại dịch gần đây. Trải nghiệm đầu tiên của tôi với Dịch Hạch là khoảng một năm trước, khi loại Corona duy nhất mà tôi biết là đồ uống có cồn của Vin Diesel trong loạt phim The Fast & Furious. Tôi vốn không biết gì, nhưng tôi đã bị ấn tượng bởi cảm giác cấu trúc của cuốn tiểu thuyết hoàn chỉnh như thế nào, so với độ tuổi của nó.

Và cảm giác đó vẫn chưa nguôi ngoai. Người dịch cũng nên được ghi công, nhưng bất chấp điều đó, cuốn tiểu thuyết có tất cả các yếu tố cần thiết để tạo nên một kiệt tác trừ một điểm, nó có thể hơi quá cứng nhắc ở một số phần cho phần lớn các đọc giả. Tuy nhiên, điều đó không làm giảm đi tính thiết yếu của nó với tư cách là một tác phẩm hư cấu.

 Camus làm điều đó với phong cách của riêng mình. Ngay cả giữa đại dịch, chúng ta vẫn có một nhân vật bị ám ảnh bởi câu đầu tiên trong cuốn tiểu thuyết đầu tay của mình. Cũng như có những nhân vật lợi dụng đại dịch vì lợi ích ích kỷ của họ, nhưng anh ấy đã viết nó bằng một khiếu hài hước tuyệt vời đến mức bạn sẽ luôn cảm thấy thích thú ngay cả khi bị sốc.

 “Tuy nhiên, có một điều tôi phải nói với bạn; không có câu hỏi về chủ nghĩa anh hùng trong tất cả điều này. Đó là một vấn đề về phép lịch sự thông thường. Đó là một ý tưởng có thể khiến mọi người mỉm cười, nhưng cách duy nhất để chống lại bệnh dịch là – phép lịch sự thông thường… Tôi không biết điều đó có ý nghĩa gì đối với những người khác, nhưng với tôi, tôi biết rằng thực hiện điều đó là công việc của mình.”

Những dấu hiệu đầu tiên của bệnh dịch hạch xuất hiện ở Oran là hàng loạt những con chuột chết. Chưa bao giờ người ta thấy nhiều chuột chết như vậy xuất hiện ở thành phố, mỗi ngày một nhiều thêm và không có xu hướng giảm bớt. Tuy thế, ban đầu người ta vẫn nghĩ rằng là do thời tiết hay gì đó đại loại, không ai nghĩ rằng việc nhiều chuột chết như vậy xuất hiện trong thành phố là một điềm báo không may cho một tương lai khiếp khủng sắp gõ cửa thành phố này. Hoặc là họ có nghĩ, nhưng cố lờ nó đi, nhủ thầm rằng mọi chuyện vẫn ổn.

Tóm lại, chuột chết thì mặc chuột chết, nhịp sống của Oran bị xáo động đôi chút, nhưng không nhiều. Sự an tâm có phần giả dối của người dân khiến mình hơi ớn lạnh khi đọc – bởi mình đã biết chắc nó sẽ chẳng thể kéo dài được lâu, và rằng họ đang bỏ qua một điềm báo của dịch bệnh sắp tới. Khi người ta thống kê thấy số lượng lũ chuột đã giảm, thì những mầm bệnh ấy lại di chuyển sang con người. Dịch hạch bùng phát, Oran đóng cửa thành phố và bắt đầu cuộc tranh đấu của mình.

Ban đầu khi có mấy ca mắc bệnh và vài người chết, người ta vẫn quả quyết có thể khống chế được trận dịch này, các phương pháp phòng tránh chỉ cốt để yên tâm. Thế nhưng về sau, ngay cả khi các phương pháp chống dịch được tăng cường chăng nữa, căn bệnh cũng không có dấu hiệu lùi bước. Nó len lỏi khắp ngõ ngách Oran, dấy lên trong lòng mỗi người sự sợ hãi và tuyệt vọng mơ hồ, nó kéo dài thời gian ra thể như vô tận, khiến người ta dường như mất nhận thức về tháng ngày bởi trong thời kì bệnh dịch này, chuỗi hành động lặp đi lặp lại tưởng như không hồi kết và ai nấy đều kiệt sức, đặc biệt là các y bác sĩ và những người tình nguyện.

Căn bệnh này lưu đày mọi người. Nó lưu đày người ta ngay cả trong hiện tại và chìm nổi trong những ký ức. Nó tạo ra khoảng cách và đày đoạ cái khát cảm kết nối giữa người với người. Nó nhân danh cái chết, nhưng là một thứ gì đó còn hơn cả cái chết. Nó là thử thách. Và ở “Dịch Hạch”, ta có những người không khuất phục trước thử thách hay gian truân.

Albert Camus không phán xét các nhân vật trong cuốn sách này, dù nhân vật ấy là người tin Chúa, không tin Chúa hay thậm chí là kẻ phạm tội. Tất cả đều phải đối mặt với sự phi lý và cùng học cách đoàn kết, thay đổi bản thân để đương đầu với sự phi lý ấy. Nhân vật khiến mình ấn tượng nhất khi đọc cuốn sách này là Jean Tarrou, một người không thuộc về Oran nhưng đã vì Oran như bất cứ ai đã lớn lên cùng và yêu thành phố này. Trong buổi tâm sự với bác sĩ Rieux nhằm buộc bản thân tạm quên đi dịch bệnh đang hoành hành, Tarrou đã nói đại ý rằng, chàng đã chạm trán căn bệnh dịch hạch trước đây rất lâu, đây không phải lần đầu tiên chàng gặp nó. Chúng ta đều mắc bệnh dịch hạch, và kẻ không mắc bệnh lắm khi đớn đau hơn cả người mắc bệnh, chúng ta đều bị lưu đày, theo cách này, hay cách khác. Mình nghĩ điều mà Tarrou muốn nói, hay Albert Camus muốn nói chính là, khó khăn luôn luôn tồn tại và người ta không còn cách nào khác ngoài dấn thân nếu muốn tiếp tục sống, và sống một cuộc đời không thẹn với lòng. “Dịch Hạch” chỉ là một phép ẩn dụ cho khó khăn và gian truân mà thôi, mà khó khăn và gian truân lại có ở tất cả mọi thời.

Gấp lại “Dịch Hạch”, mình hiểu rằng căn bệnh đã bị đẩy lui, song nó sẽ không biến mất. Như bác sĩ Rieux đã khẳng định, “…thiên ký sự không thể là của cuộc thắng trận vĩnh viễn.” Căn bệnh, nó vẫn lẩn khuất đâu đó, chờ dịp sống dậy, và khi ấy, người ta sẽ lại phải tiếp tục dấn thân và đương đầu với nó, kẻ bại trận sẽ là kẻ bị buộc phải biến mất.

Một vài ghi chú khác sau khi đọc xong “Dịch Hạch”:

Không khí của “Dịch Hạch” khiến mình liên tưởng ít nhiều với đại dịch Covid-19 xảy ra từ đầu năm nay cho tới hiện tại, có khá nhiều điểm tương đồng, chủ yếu là những suy nghĩ và cách người ta hành xử trước – trong – sau trận dịch. Nếu như đọc thì bạn sẽ hiểu vì sao mình cảm thấy như vậy.

Theo những gì viết ở cuối sách, mình có tìm hiểu thì biết rằng bản dịch này ra đời năm 1968, từng được NXB Dịch Giả phát hành năm 1971. Vậy cũng dễ hiểu khi bản dịch có dùng những từ khá cũ và theo mình là mang đôi nét phương ngữ, ban đầu mình mất khá nhiều thời gian để quen được với cách dịch như vậy, nhưng sau cùng cũng không phải vấn đề gì lớn.

Cuộc đấu tranh của tôi với Dịch Hạch một phần bắt nguồn từ triết lý hiện sinh của tác giả và dường như lấn át sự trong sáng của từng nhân vật. Nhưng ngoài ra, cuốn sách lấy bối cảnh ở Algeria, một quốc gia Hồi giáo rõ ràng và hầu như không có vẻ gì về dân số Ả Rập của quốc gia Bắc Phi này, không đề cập đến người Ả Rập, người Berber, nhà thờ Hồi giáo, khu chợ, âm nhạc Algeria/Andalucia, couscous, tajine hoặc các món ăn Mahgreb khác.

 Khi Camus sống ở Algérie đây vẫn còn là thuộc địa của Pháp, ông thường nghĩ mình là người Algérie cũng như người Pháp nhưng cuốn tiểu thuyết dường như không có vẻ gì liên quan về Bắc Phi. Đây có thể là một lời phàn nàn nhỏ nhưng nó dường như kéo dài đối với tôi. Có phải Camus bằng cách nào đó chỉ sống tị nạn tại Algérie?

Trong một bài viết của Camus, tác giả tuyên bố rằng trong cuộc sống này, chúng ta không thể ngăn trẻ em bị đánh đập nhưng chúng ta có thể cố gắng giảm số lượng trẻ em bị đánh đập. Camus là một người theo chủ nghĩa hòa bình và một trong những bài tiểu luận dài hơn của ông đã chống lại máy chém, thứ vẫn được sử dụng ở Pháp trong suốt thời kỳ của tác giả, cùng với việc đề cập đến phản đối hình phạt tử hình được đưa vào trong Dịch Hạch. Cuối cùng, bác sĩ Rieux tuyên bố:

 Tôi đã quyết tâm không liên quan đến bất cứ thứ gì, dù trực tiếp hay gián tiếp, với lý do tốt hay xấu, gây ra cái chết cho bất kỳ ai hoặc biện minh cho việc người khác giết chết bất kỳ ai. Tôi đã nhận ra rằng tất cả chúng ta đều mắc bệnh dịch và tôi đã mất bình yên. Tôi vẫn đang cố tìm nó, vẫn đang cố hiểu tất cả những người khác và không trở thành kẻ thù truyền kiếp của bất kỳ ai.

Trong khi các điều kiện của bệnh dịch hạch liên quan đến việc kiểm dịch kéo dài tại các cảng ở Bắc Phi, nếu như đây là một phép ẩn dụ hoặc phúng dụ mở rộng, thì chủ đề chủ đạo trong tiểu thuyết Camus dường như là cuộc lưu đày theo nghĩa triết học hơn - lưu vong khỏi quê nhà nước Pháp, từ cuộc sống ở Pháp như được biết đến trước khi Đức chiếm đóng trong Thế chiến thứ hai và cũng là một kiểu lưu đày khỏi những giáo điều của Công giáo La Mã hoặc bất kỳ hình thức tín ngưỡng tôn giáo truyền thống nào. Đây là một phần của cuộc đối thoại hấp dẫn hơn ở cuối tiểu thuyết:

 Chuyện này, Tarrou nói gần như tùy tiện, đang học cách trở thành một vị thánh.

 Bác sĩ Rieux đáp, nhưng ông không tin có Chúa.

 Tarrou: Chính xác! Làm sao một người có thể trở thành thánh nếu không có Chúa? - đó là vấn đề mà tôi phải đối mặt hôm nay.

 Rieux: Tôi cảm thấy thông cảm với những kẻ chiến bại hơn là với những vị thánh. Chủ nghĩa anh hùng và sự tôn nghiêm không thực sự hấp dẫn tôi, tôi nghĩ vậy. Điều khiến tôi quan tâm là trở thành một người đàn ông.

 Tarrou: Vâng, cả hai chúng ta đều theo đuổi cùng một thứ nhưng tôi ít tham vọng hơn.

 Bác sĩ Rieux cho rằng Tarrou đang nói đùa và quay sang anh mỉm cười. Nhưng, ánh sáng yếu ớt lờ mờ từ trên trời chiếu xuống, khuôn mặt anh thật buồn và nghiêm túc.

 Tarrou nói với bác sĩ Rieux: Anh có biết bây giờ chúng ta nên làm gì vì tình bạn không?

 Bất cứ điều gì anh thích, Tarrou trả lời: Đi bơi đi. Đó là một trong những thú vui vô hại mà ngay cả một vị thánh tương lai cũng có thể đam mê, bạn có đồng ý không?

 Tại thời điểm này, trong một câu chuyện ngập tràn về sự chết chóc, tôi gần như mường tượng ra cảnh Rieux nói với Tarrou: “Tôi nghĩ đây là khởi đầu của một tình bạn đẹp” giống như bộ phim Casablanca.

Bằng cách đưa bệnh dịch hạch (ban đầu là dịch hạch sau đó chuyển thành viêm phổi) vào thị trấn thuộc địa buồn tẻ Oran, mọi người buộc phải đối mặt với cái chết. Con người nói chung không muốn làm điều này bởi vì khuôn mặt nhếch nhác và xương xẩu của thần chết là thứ mà chúng ta muốn tránh nhất (xin lỗi Thần chết, nếu bạn đang đọc cái này). Chứng kiến một xã hội bị buộc phải giải quyết tỷ lệ tử vong của chính mình là một thử nghiệm xã hội thú vị vì nó khuyến khích một số đặc điểm xác định xuất hiện. Một số người ngay lập tức rào mình trong nhà vì lo sợ điều tồi tệ nhất. Những người khác cố gắng chạy trốn càng sớm càng tốt và làm như không ai biết về việc họ rời đi(hoặc thực tế là chính họ có thể là người mang mầm bệnh). Một nhóm khác nhượng bộ việc bỏ rơi người đồng tính và tận hưởng một môi trường tự do không có công việc, chấp nhận thực tế rằng cuộc sống rất ngắn ngủi nên nó cũng có thể kết thúc bằng một bữa tiệc. Một số tiếp tục làm việc, hy vọng họ có thể dựa vào thói quen để lừa họ tin rằng mọi chuyện sẽ ổn.

 Nhiều người chết, một số sống sót và vào thời điểm gần như toàn bộ bệnh dịch đã giảm bớt, những người sống sót đã quên rằng họ đã từng cận kề cái chết. Thực tế là con người có thể ngu ngốc và có trí nhớ ngắn là một ý tưởng mới và khai sáng? Không hề.

 Điểm mấu chốt là cho dù bạn thuộc nhóm triết học nào (bạn có thể chọn giữa chủ nghĩa hiện thực, chủ nghĩa duy lý, chủ nghĩa hư vô, chủ nghĩa hiện sinh, chủ nghĩa thực dụng và chủ nghĩa duy tâm, đây mới chỉ là một số ít trong các nhóm) bạn không thể thoát khỏi sự thật rằng cái chết luôn có tiếng nói cuối cùng. Nếu có ai biết ý nghĩa của những lời ấy thì vui lòng cho tôi biết với.

Xuyên suốt phần lớn cuốn Dịch Hạch của Albert Camus, tôi có cảm giác mình đã đọc được quan điểm đặc biệt của tác giả về cuộc sống dưới vỏ bọc của một cuốn tiểu thuyết, được nhiều người gọi là chủ nghĩa hiện sinh. Có quá nhiều điều trong câu chuyện đặc biệt này về việc đối phó với sự bùng phát bệnh dịch hạch ở Oran, Algeria, gợi nhớ đến các tiểu luận của Camus trong Kháng chiến, Nổi loạn & Cái chết và Huyền thoại về Sisyphus, đến nỗi có vẻ như đó là một cuộc đấu tranh để thúc đẩy bản thân tiến về phía trước với mạch truyện nhưng sau đó trong cuốn tiểu thuyết, mọi thứ thực sự dường như đã đâu vào đấy và tôi cảm thấy khá thăng hoa.

 Nhân vật chính, Tiến sĩ Bernard Rieux, là người thận trọng & khắc kỷ đối với nhân loại nhưng ban đầu ông đã do dự khi chính thức tuyên bố một đợt bùng phát bệnh dịch hạch ở cảng Oran, Algeria. Khi một bệnh dịch cuối cùng được công bố & Oran bị đóng cửa với thế giới bên ngoài... điều đầu tiên mà bệnh dịch hạch mang đến thị trấn của chúng tôi là cảm giác bị đày ải - cảm giác về một khoảng trống bên trong không bao giờ rời bỏ chúng tôi, đó là niềm khao khát phi lý được quay trở lại quá khứ hay nói cách khác là tăng tốc độ di chuyển của thời gian./ Đôi khi chúng ta chơi đùa với trí tưởng tượng của mình, chờ đợi tiếng chuông thông báo ai đó đã trở lại, tiếng bước chân quen thuộc, trò chơi giả tưởng đó, vì không có chuyến tàu nào được chạy và cuộc chia ly vẫn tiếp diễn.

“Điều gì đúng với những sự xấu xa trên thế giới thì cũng đúng với bệnh dịch hạch. Nó giúp con người ta vượt lên trên chính mình.”

 Câu chuyện về một trận dịch, không phải một điều lạ vào thời điểm mà Dịch Hạch được viết, Giovanni Boccaccio đã viết The Decameron của mình hơn 500 năm trước về cùng một chủ đề. Kiệt tác của Camus thậm chí còn không phải là tác phẩm gây đau đớn nhất trong số các tài liệu đã biết về dịch bệnh. Nhưng có nhiều điểm đã khiến cho Dịch Hạch đạt vị trí cho riêng nó.

 Bạn có thể chưa đọc cuốn tiểu thuyết, nhưng chắc hẳn bạn đã đọc về hoặc bắt gặp một kịch bản giống hệt như vậy ngay cả khi trong phim, và đối với tôi, 95% trường hợp người ta có thể tìm ra sơ hở logic từ cốt truyện và chi tiết sáo rỗng. Dịch Hạch không tồn tại bất kì điều gì. Thật đáng kinh ngạc về cách viết được cân nhắc kỹ lưỡng và cũng khác biệt nhiều như thế nào so với các tác phẩm khác của Camus, như Người Xa Lạ hay The Fall. Trong hai điều vừa đề cập, chìa khóa đằng sau sự cộng hưởng thành công (khiến Albert Camus trở thành một trong những tác giả yêu thích của tôi) là độc thoại ngôi thứ nhất thường vạch ra ranh giới mong manh giữa dòng ý thức và văn xuôi Hemingway, nó có khả năng tạo ra một phác họa nhân vật sống động đồng thời giải quyết được những khái niệm nặng tính triết học.

 Dịch hạch là cuốn sách mà tôi thích, dù chưa thể hiểu đầy đủ các tầng lớp ý nghĩa bên dưới chủ đề cơ bản.Nhưng tôi cũng đã hiểu rằng không nhất thiết phải hiểu một câu chuyện thì mới có thể thích nó. Hơi lạ lùng nhưng đó là sự thật. Bây giờ tôi đang bị bao phủ bởi những triết lý này. Nó không thể dừng lại được. Đọc tiểu thuyết triết học ngược lại có thể ấn tượng hơn bạn nghĩ!

 Câu chuyện kể về một trận dịch hạch bao trùm thành phố Oran, cô lập thành phố hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Bị chia cắt với thế giới, chia xa với những người thân yêu và đối mặt với một kẻ thù nguy hiểm, người dân Oran sống trong đau khổ tột cùng.

 Người ta tin rằng câu chuyện bị ảnh hưởng bởi một trận dịch tả đã cướp đi sinh mạng của rất nhiều người ở Oran vào giữa thế kỷ 19. Và người ta cũng tin rằng đây như một cách ẩn dụ, câu chuyện đề cập đến thời kỳ Đức quốc xã chiếm đóng ở Pháp và cuộc kháng chiến của người Pháp chống lại Đức quốc xã. Dù thế nào đi chăng nữa, theo hiểu biết của tôi, câu chuyện là một bản tường thuật về hành vi của con người khi đối mặt với thiên tai.

 Chọn những nhân vật khác nhau và thông qua họ, Camus tập trung vào cách mọi người hành động với tư cách cá nhân và tập thể khi họ đối mặt với thảm họa. Ông cũng đi sâu vào tâm trí con người và phơi bày những thay đổi tạm thời và lâu dài trong từng con người cũng như tập thể trong xã hội diễn ra trong hoàn cảnh ấy.

19/3/20. Khi ngôi làng của tôi, ở rìa một thành phố lớn phải đối mặt với lệnh "phong tỏa", do Covid 19 ngày càng lan nhanh, tôi liền nghĩ ngay đến cuốn sách này.

 Khi tôi chạy bộ/đi bộ hàng ngày, mọi người trở nên thân thiện hơn, sẵn sàng giúp đỡ lẫn nhau, các rào cản vào thời điểm này dường như được dở bỏ bằng cách này hoặc cách khác, sau đó khi chúng tôi đến cửa hàng thì sự tích trữ và một số điều tệ hại đã diễn ra. . . và đây mới chỉ bắt đầu. 

 Dịch Hạch: Sự chống cự và Chủ nghĩa tích cực cho lúc này hoặc bất cứ lúc nào.

 “Tôi không biết điều gì đang chờ đợi mình, hoặc điều gì sẽ xảy ra khi tất cả chuyện này kết thúc. Hiện tại điều tôi biết chính là: Có nhiều người bị bệnh và họ cần được chữa trị” – Rieux, trong sổ tay của Camus.

 Lần đầu tiên tôi đọc Dịch Hạch, cuốn thứ hai trong bộ ba cuốn Người Xa Lạ, và The Fall, khi tôi mười tám tuổi. Tôi vừa mới đọc Người Xa Lạ. [Lưu ý, đây không phải là loại bộ ba đó; bạn có thể đọc từng cái một cách độc lập với nhau; chúng không có bất kỳ điểm giao nhau nào. Đó là một bộ ba chủ đề của tiểu thuyết gia/triết gia Camus, một cách hư cấu hóa, tập hợp các ý tưởng về thế giới]. Đó là năm 1971, và tôi đã cam kết, sau nhiều năm nhiệt thành phản đối chiến tranh, quyền công dân, nữ quyền và phong trào môi trường phát triển chậm lại, để làm điều tốt cho thế giới, trở thành một người chữa bệnh chứ không phải—ở mức độ mà tôi đã có thể - một kẻ gây tổn thương (Đó là sự phân biệt "Tôi là người yêu, nhưng không phải là chiến binh" của Michael Jackson-Paul McCartney). Vì vậy, nhiều người trong chúng tôi tại các trường đại học theo tôn giáo đã cam kết sẽ giảng dạy, làm công tác xã hội, và hỗ trợ y tế công cộng. Câu trích dẫn trên là một biểu ngữ đơn giản đối với tôi, một ngọn cờ tiên phong, nếu có điều đó trong tim mình.

[Dịch] 'Dịch bệnh này không dạy tôi điều gì mới cả, ngoại trừ sự cần thiết phải chiến đấu bên cạnh mọi người.'

Đây không phải là một cuốn tiểu thuyết dễ hiểu, thăm dò mặt tối của cái chết theo nhiều cách, nhưng Camus luôn tìm kiếm ánh sáng. Tarrou là nhân vật khác đại diện cho những bước đột phá hiện sinh của chính Camus vào đạo đức và cái chết khi anh ta chạy trốn khỏi quá khứ của mình và nhắm đến việc trở thành một vị thánh thế tục làm công việc của cuộc đời mình để chiến đấu chống lại cái chết. Tên gọi đặc biệt của anh ấy đến khi nhận ra sự khủng khiếp của án tử hình, phát hiện ra cha mình - một thẩm phán - đã thông qua những bản án này, và biết rằng bất kỳ sự im lặng nào khi đối mặt với án tử hình đều là đồng lõa của những vụ giết người này. 

Nhiều ý kiến trong số này phản ánh những ý tưởng của Camus, mà ông đã viết trong "Những suy ngẫm về Máy chém" cùng với lập luận tương tự về việc bãi bỏ án tử hình của Arthur Koestler. Rieux và Tarrou tạo thành một cặp đôi hoàn hảo, hai người đàn ông chiến đấu chống lại cái chết, không bận tâm đến niềm tin vào Chúa, chiến đấu đến khi kiệt sức và cơ hội hy vọng cứu sống được càng nhiều người càng tốt trước khi đến lượt họ về với cát bụi.