Đi Tìm Lẽ Sống Reviews

Tôi đã định đọc cuốn sách này từ rất lâu, nhưng phải thừa nhận rằng ý nghĩ về việc đọc một cuốn sách của một người sống sót sau thảm họa Holocaust – với những mô tả dài và chi tiết đến mức ám ảnh về giai đoạn đó trong cuộc đời họ – thực sự không khiến tôi háo hức lao vào ngay. Và quả thật, cuốn sách này rất khắc nghiệt, đặc biệt là khoảng nửa đầu; nỗi đau ở đó dường như là vô hạn.

Tôi cũng rất muốn biết ông cho rằng mình đã rút ra được điều gì từ trải nghiệm ấy về cách sống một cuộc đời tốt đẹp. Tuy nhiên, phải nói rằng tôi thấy phần này của cuốn sách khá không thỏa mãn. Cuộc bàn luận của ông về “liệu pháp ý nghĩa” (logotherapy), e rằng, không khiến tôi cảm thấy thuyết phục. Tôi vốn không mấy thiện cảm với những cuốn sách có xu hướng kể rằng: có một người đến gặp tôi vì một vấn đề đã đeo bám họ suốt hàng chục năm, tôi nói với anh ta ba câu, và thế là anh ta rời đi với bước chân nhẹ tênh và tinh thần phấn chấn.

Dẫu vậy, vẫn có những đoạn trong cuốn sách thực sự đáng suy ngẫm – chẳng hạn như ý niệm rằng đau khổ không phải là một thứ “phụ thêm” trong cuộc sống, mà thường chính việc học cách sống cùng với đau khổ (thay vì cố gắng vượt qua nó) mới là nhiệm vụ then chốt của chúng ta. Vâng, tôi nghĩ Đức Phật từng nói điều gì đó tương tự. Còn việc cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn khi có ý nghĩa thì cũng chẳng phải là điều mới mẻ, dù rằng, tôi đoán, đó không hẳn là điều Đức Phật đã nói theo cách này.

Tâm lý học là một lĩnh vực gần như tất yếu nhấn mạnh vai trò của cá nhân; và tâm lý của một con người đã trải qua một hoàn cảnh mà những kẻ nắm quyền coi mạng sống của ông là hoàn toàn vô giá trị, thậm chí còn thích thú trong việc cho ông thấy rằng sự tồn tại của ông hoàn toàn phụ thuộc vào sự cho phép của họ, thì khó có thể khuyến khích ông đi tìm ý nghĩa trong những “dự án vĩ đại” hay những điều tương tự. Nhưng nhìn chung, tôi không thực sự thích tâm lý học, và tôi lo ngại rằng nó đang mơ màng nhìn về phía sai của chiếc kính viễn vọng.

Mặt trời chầm chậm nhô lên, báo hiệu sự khởi đầu của một ngày mới. Người mẹ và người cha đang nhấp những ngụm cà phê đầu tiên trong ngày. Những đứa con đang độ tuổi đi học lục tục rời khỏi giường. Người mẹ chăm lo cho sinh hoạt hằng ngày của các con: bà tắm rửa cho chúng, chuẩn bị bữa sáng và chắc chắn rằng mọi vật dụng đều đã được xếp gọn gàng vào từng chiếc cặp sách riêng. Câu hỏi “Para Kanino Ka Bumabangon?” (tạm dịch: “Bạn thức dậy vì ai?”) vang lên như một lời dẫn. Đây là quảng cáo truyền hình của cà phê Nescafé do Nestlé sản xuất, nhưng nó gửi đi một thông điệp hết sức rõ ràng: mỗi người trong chúng ta đều có lý do riêng để sống, và chính lý do ấy tạo nên ý nghĩa của cuộc đời, của sự tồn tại.

Tóm lại, đó cũng chính là điều mà Viktor Emil Frankl (1905–1997) — một người Do Thái gốc Áo, bác sĩ thần kinh, bác sĩ tâm thần và là người sống sót sau thảm họa Holocaust — muốn truyền tải trong cuốn sách Đi tìm lẽ sống (Man’s Search for Meaning), xuất bản lần đầu vào năm 1946. Ông khẳng định rằng cuộc sống của mỗi con người đều có một ý nghĩa riêng biệt, và ý nghĩa ấy không thể bị khái quát hay áp đặt chung cho tất cả. Học thuyết logotherapy (liệu pháp ý nghĩa) của ông — một nhánh của phân tâm học hiện sinh — có thể được sử dụng để giúp con người xác định ý nghĩa của việc sống, thậm chí là ý nghĩa của sự chịu đựng và đau khổ.

Dựa trên những trải nghiệm kinh hoàng của bản thân tại trại tập trung Auschwitz, được ông kể lại trong phần đầu của cuốn sách, Frankl cho biết rằng ông và những người sống sót khác đã giữ được mạng sống nhờ việc tưởng tượng và hướng về cuộc sống sau chiến tranh. Những người đánh mất hy vọng, không còn khả năng hình dung bản thân được đoàn tụ với gia đình khi chiến tranh kết thúc, đã lần lượt chết đi. Dường như họ không còn lý do nào để tiếp tục sống, và vì thế đã buông xuôi, lựa chọn cái chết thay vì nỗ lực sinh tồn.

Frankl cũng nhấn mạnh rằng chúng ta không nên hỏi: “Ý nghĩa của cuộc đời tôi là gì?”. Thay vào đó, ta cần tự hỏi: “Cuộc đời đang đòi hỏi điều gì ở tôi?”.

Tôi đã đọc khá nhiều cuốn sách viết về thảm họa Holocaust. Tôi đã xem và yêu thích bộ phim Schindler’s List của Steven Spielberg, đọc và yêu thích Schindler’s Ark của Thomas Keneally, Không số phận (Fatelessness) của Imre Kertész, Đêm (Night) của Elie Wiesel, Tôi sẽ làm chứng (I Will Bear Witness) của Victor Klemperer, và dĩ nhiên là Nhật ký Anne Frank. Vì vậy, phần đầu của cuốn sách này không còn khiến tôi quá bàng hoàng nữa. Tuy nhiên, vẫn có những chi tiết mới mẻ đối với tôi, chẳng hạn như những tương tác sâu và phức tạp của Frankl với các Gapos — những tù nhân cùng trại nhưng giữ vai trò lãnh đạo — hay việc ông, với tư cách là một bác sĩ, từng có cơ hội trốn thoát khỏi trại tập trung Auschwitz cùng một bác sĩ khác. Đây là lần đầu tiên tôi biết rằng một tù nhân có thể, ít nhất là suýt nữa, trốn thoát thành công khỏi trại.

Trong Man’s Search for Meaning (Đi tìm lẽ sống), Viktor Frankl mở đầu phần mô tả cuộc sống trong các trại tập trung của Đức Quốc xã (bao gồm Auschwitz) bằng nhận định rằng đời sống nơi đây là một sự tồn tại mang tính tạm thời, bấp bênh. Trong những hoàn cảnh tưởng như hoàn toàn vô vọng ấy, liệu việc tìm kiếm ý nghĩa cho cuộc đời còn có ý nghĩa gì không? Frankl không sa đà vào việc mô tả các tội ác một cách chi tiết, nhưng ông khắc họa rõ nét trạng thái tinh thần của những người tù cùng cảnh ngộ — những con người mà phần lớn đều ý thức được rằng cái chết của họ (cũng như của những người thân yêu) đang cận kề.

Dựa trên chính những trải nghiệm đó, Frankl trình bày các ý tưởng cốt lõi của mình về liệu pháp ý nghĩa (logotherapy), đồng thời tìm thấy cơ sở để duy trì một thái độ mà ông gọi là “lạc quan bi kịch” — một niềm tin rằng con người vẫn có thể tìm thấy ý nghĩa ngay cả trong đau khổ và bi kịch không thể tránh khỏi. Đã có nhiều tác phẩm quan trọng khác viết về cuộc sống trong các trại tập trung (đặc biệt có thể kể đến Life in Auschwitz của Primo Levi), nhưng cuốn sách của Frankl vẫn là một công trình có giá trị đặc biệt, xứng đáng được đọc bởi những ai mong muốn hiểu được cách các tù nhân trại tập trung đối diện và chịu đựng thử thách khắc nghiệt của số phận.

Mục đích của bài tiểu luận ngắn này là trình bày một bản tổng hợp súc tích những nhận thức sáng rõ của Viktor Frankl về khả năng con người tự siêu vượt khỏi tính phi nhân của Holocaust.

Từ năm 1941 đến năm 1945, người Do Thái bị giam cầm và tàn sát có hệ thống trong các trại tập trung thuộc lãnh thổ do Đức Quốc xã kiểm soát. Những phương thức diệt chủng mang tính bí mật bao gồm bỏ đói, lao động khổ sai trong điều kiện khắc nghiệt, tra tấn, treo cổ, sau đó là các vụ giết người hàng loạt, phòng hơi ngạt và lò hỏa táng — những biện pháp mà đến giai đoạn cuối của chiến tranh đã hủy diệt khoảng 11 triệu sinh mạng.

Khi bị đưa vào trại giam, mọi tư trang của tù nhân đều bị tước đoạt, tên gọi bị thay thế bằng những con số, không một sợi tóc nào trên cơ thể họ được để lại. Họ bị ép lao động như súc vật, mặc cho tình trạng suy dinh dưỡng nghiêm trọng, và phải ngủ trong những chiếc giường tầng chật hẹp, ghê tởm, xếp chồng lên nhau như những xác chết.

Cuộc sống của các tù nhân hầu như không còn gì ngoài niềm hy vọng được giải phóng và sự phơi trần trước cái chết luôn bao quanh họ. Tuy nhiên, giữa muôn vàn nỗi kinh hoàng ấy, trong suốt ba năm, Frankl — vốn là một bác sĩ tâm thần trước khi bị chiếm đóng — đã nghiên cứu đời sống tâm lý trong trại và bí mật ghi chép các quan sát của mình trên những mảnh giấy vụn. Những ghi chép này sau đó trở thành bản thảo cho học thuyết tâm lý trị liệu do chính ông phát triển: liệu pháp ý nghĩa (logotherapy), trong đó logos theo tiếng Hy Lạp có nghĩa là “ý nghĩa”.

Viktor Frankl, ở tuổi 39, bị đưa vào một trại tập trung, nơi ông phải chịu đựng những điều kiện phi nhân tính và bị sử dụng như lao động khổ sai. Trong thời gian ở đó, ông đã mất đi người anh trai, mẹ và vợ. Sau khi được trả tự do, ông quay trở lại với việc phát triển và giảng dạy trường phái trị liệu do chính mình xây dựng: liệu pháp ý nghĩa (logotherapy).

Cuốn sách này là một dạng kết hợp khá lạ. Ở phần đầu, Frankl khái quát quãng thời gian ông sống trong các trại tập trung, đặc biệt chú ý đến những hệ quả tâm lý của việc bị đối xử tàn nhẫn và vô nhân đạo. Từ đó, sang phần hai, ông trình bày tổng quan các lý thuyết tâm lý của mình, trong đó lập luận rằng việc tìm kiếm ý nghĩa có vai trò nền tảng đối với đời sống tâm lý của con người.

Nói ra điều này có phần kỳ lạ, nhưng cuốn sách khiến tôi cảm thấy hơi lạnh. Tôi nhận thấy các mô tả của ông về trại tập trung — dù rùng rợn và u ám — lại mang giọng điệu khá tách biệt, khiến tôi khó có thể bị tác động sâu sắc về mặt cảm xúc. Tôi cho rằng ông đã làm tốt trong việc truyền tải những nỗi kinh hoàng thường nhật của trải nghiệm đó; tuy nhiên, việc những mô tả này chỉ đóng vai trò tiền cảnh cho một học thuyết trị liệu, theo tôi, phần nào làm giảm sức nặng của chúng.

Có lẽ tôi cảm thấy như vậy bởi tôi không mấy ấn tượng với logotherapy, hệ thống tâm lý học của Frankl. Phương pháp trị liệu này dựa trên việc giúp bệnh nhân tìm ra ý nghĩa trong cuộc sống của họ. Nhưng tôi không nghĩ Frankl đã định nghĩa rõ ràng “ý nghĩa” là gì, cũng như không đưa ra nhiều chỉ dẫn thực tiễn cho việc tìm kiếm nó. Toàn bộ lý thuyết này, đối với tôi, giống như một tập hợp những lời bàn luận mơ hồ. Tôi không nhìn thấy tính hữu ích rõ rệt hay chiều sâu lý thuyết trong hệ thống của Frankl, mà chỉ cảm nhận nó như một bộ sưu tập các sáo ngữ.

Có thể tôi không bị thuyết phục bởi vì phần lớn dạng tâm lý trị liệu mang màu sắc hiện sinh này đã được chúng ta hấp thụ vào văn hóa đương đại? Có lẽ sự thiếu hứng khởi của tôi lại chính là dấu hiệu cho thấy ảnh hưởng to lớn của cuốn sách này? Tôi không thể chắc chắn. Nhưng nếu bạn tò mò, tôi vẫn khuyên bạn nên đọc cuốn sách. Nó đủ ngắn để có thể đọc xong trong một ngày, nhưng lại chứa đựng một lượng đáng kể các câu chuyện và suy tư trong từng trang sách.

Hồi còn học cấp ba, cô giáo dạy môn tự chọn tiếng Anh của tôi có theo dõi tôi trên Goodreads (nếu cô vẫn còn đọc được dòng này thì em xin gửi lời chào cô Drew — và xin lỗi cô ạ!).

Một hôm tôi bước vào lớp, vừa thấy tôi là cô bật cười rồi lắc đầu. Trước phản ứng đó, tôi — một người lo âu đến mức tê liệt — dĩ nhiên đã phản ứng bằng năng lượng điềm tĩnh, thư thái tuyệt đối, và hoàn toàn không hề hoảng loạn một chút nào hết.

Trước những câu hỏi cực kỳ bình tĩnh và hoàn toàn không hề căng thẳng của tôi, cô trả lời:
“Cô thấy em cho Man’s Search for Meaning có ba sao trên Goodreads rồi. Chỉ có em mới làm thế thôi.”

Tôi luôn luôn là con quái vật đứng trước mặt bạn.

Đây là một phần trong loạt bài tôi đang làm, nơi tôi xem lại những cuốn sách mình đã đọc từ rất lâu và phơi bày toàn bộ chiều sâu đáng ghét của tính cách không thể chịu nổi của bản thân.

Trong quá trình đọc Man’s Search for Meaning, tôi không ngừng tự hỏi: tại sao bây giờ tôi lại không thể trở thành một nhà tâm lý học? Khi đọc đến trang 103, tôi chỉ muốn liên tục đánh dấu hết đoạn này đến đoạn khác, hoặc ít nhất là thêm chúng vào danh sách những câu trích dẫn yêu thích trên Goodreads, để giữ lại tác động của chúng mãi về sau.

Frankl chia cuốn sách đầy cảm hứng của mình thành hai phần. Phần thứ nhất kể về trải nghiệm của ông khi sống trong các trại tử thần của Đức Quốc xã và cách ông đối diện với bầu không khí hủy diệt và suy tàn luôn bao trùm xung quanh. Ông đan cài câu chuyện của mình bằng những quan sát sắc sảo, tỉnh táo và không bi lụy về cảm xúc của bản thân cũng như nỗi đau khổ của những người xung quanh.

Phần thứ hai đi sâu vào một hình thức trị liệu nảy sinh từ chính quãng thời gian ông sống trong các trại tử thần: liệu pháp ý nghĩa (logotherapy). Liệu pháp này tập trung vào việc giúp con người tìm ra ý nghĩa trong cuộc sống, từ đó mang lại cho họ cảm nhận rõ ràng hơn về mục đích sống và giúp họ vượt qua những trở ngại mà mình phải đối mặt. Frankl cho rằng con người có thể khám phá ý nghĩa cuộc đời theo ba cách khác nhau:

1.     thông qua việc sáng tạo một công trình hoặc thực hiện một hành động có giá trị;

2.     thông qua việc trải nghiệm một điều gì đó hoặc gặp gỡ một con người nào đó;

3.     thông qua thái độ mà chúng ta lựa chọn trước những đau khổ không thể tránh khỏi (cách cuối cùng này chỉ thực sự có ý nghĩa khi hai cách đầu tiên không còn khả thi).

Chắc là có gì đó không ổn với tôi. Đây là một cuốn sách mà hầu như ai cũng nói là phải thích. Nhưng tôi thì không. Thậm chí là không hề thích. Tôi chỉ cho nó ba sao vì nếu chỉ cho hai sao thì tôi cảm thấy mình giống như một kẻ quá đáng cấp độ cao vậy.

Vấn đề là thế này: tôi rất thích những câu chuyện về Thế chiến II — The Hiding Place, Nhật ký Anne Frank, v.v. Nhưng Man’s Search for Meaning lại hoàn toàn thiếu cảm xúc. Nó quá khô khan, mang tính “lâm sàng”, và nói thẳng ra là khá buồn chán.

Phần đầu — Trải nghiệm trong trại tập trung — thì tạm ổn, nhưng như tôi đã nói, vẫn không có nhiều cảm xúc.

Hai phần tiếp theo — Liệu pháp ý nghĩa (Logotherapy) tóm lược và Lập luận cho chủ nghĩa lạc quan trong bi kịch — thì thực sự là một cực hình để đọc cho hết. Tôi thấy thật may là mình không học chuyên ngành tâm lý, triết học hay đại loại thế, vì chắc tôi sẽ ngủ gật suốt giờ học, rồi trượt đại học mất. Hai phần cuối của cuốn sách này đã làm tôi ngủ gật không biết bao nhiêu lần.

Trong phần lớn cuốn sách, tôi cảm thấy bối rối và ngơ ngác chẳng khác nào khi lật giở một tạp chí chuyên ngành tâm thần học. Đầy rẫy những trích dẫn, thuật ngữ kỹ thuật và số liệu thống kê, cuốn sách về cơ bản là một sự khẳng định kéo dài từ đầu đến cuối cho một kỹ thuật khi đó còn mới mẻ, được gọi là “liệu pháp ý nghĩa” (logotherapy). Tôi không hiểu vì sao cuốn sách này vẫn còn được xem là có tính thời sự và vẫn xuất hiện trong hầu hết các hiệu sách lớn. Có thể nó từng rất được ưa chuộng vào thập niên 1960–1970 vì đã đưa ra một lập luận mạnh mẽ và hợp lý chống lại cách tiếp cận giản lược, vốn tất yếu dẫn đến chủ nghĩa hư vô hiện sinh; nhưng liệu điều đó ngày nay còn thực sự phù hợp không? Cuốn sách cũng cố gắng giải phóng ngành tâm thần học khỏi niềm tin rằng “eros” là nguyên nhân của mọi chứng loạn thần kinh, và thay vào đó soi rọi vào “logos” bị dồn nén — điều tạo nên tiền đề cũng như nhan đề của tác phẩm.

Tuy nhiên, dù những tiền đề cơ bản là mạnh mẽ và giàu cảm xúc, thì mức độ lặp đi lặp lại quá nhiều của cùng một ý tưởng, cùng với thuật ngữ chuyên môn dày đặc và việc liên tục công kích Freud, đã khiến tôi không thể tận hưởng cuốn sách như kỳ vọng. Thêm vào đó, toàn bộ chương sách dành để bàn về lý thuyết cho rằng nhu cầu nền tảng nhất của con người là “tìm kiếm logos” thực chất cũng có thể được giải thích như một “động lực tôn giáo bị dồn nén”, cùng với lời kêu gọi những người có niềm tin tôn giáo đừng coi thường những người không theo tôn giáo (tức người vô thần và bất khả tri) chỉ vì họ cho rằng mình đã đạt tới một giai đoạn mà những người vô thần/bất khả tri kia vẫn còn đang (một cách vô thức, dĩ nhiên) hướng tới — tất cả điều này nghe có vẻ khiên cưỡng, thiếu thuyết phục và quá phù hợp với lập luận của ông rằng tâm thần học là “chị em” với thần học.

Tôi ước gì Frankl đã giữ nguyên nhan đề ban đầu của mình là “Thượng đế trong vô thức” — điều đó sẽ phản ánh cuốn sách chính xác hơn, bởi lập luận về “logos” của ông trực tiếp bắt nguồn từ giả thuyết về một siêu bản ngã vô thức mang tính siêu việt, vượt lên trên “Siêu Ngã” của Freud, cũng như một tầng vô thức vừa mang tính tinh thần vừa mang tính bản năng, lấn át khái niệm “id” của Freud.

Trừ khi bạn đang tìm kiếm một góc nhìn mang tính lịch sử về các khía cạnh kỹ thuật của tâm thần học và về nguồn gốc của liệu pháp logotherapy, tôi sẽ không khuyến nghị cuốn sách này, đặc biệt là cho việc đọc phổ thông. Nếu bạn cầm cuốn sách này lên — giống như tôi — với hy vọng rằng nó nói về hành trình cá nhân của Frankl trong việc tìm kiếm ý nghĩa giữa những kinh hoàng của trại Auschwitz, với một nền tảng khoa học vững chắc, thì bạn sẽ thất vọng khi nhận ra rằng mình thực chất đã cầm trên tay một tạp chí y khoa khô khan, giáo điều và lặp lại, với rất ít đề cập đến hành trình cá nhân của Frankl hay cách ông đã hình thành và phát triển lý thuyết cũng như phương pháp thực hành của mình (những điều vốn đã thực sự thay đổi cuộc sống của rất nhiều người) từ chính những trải nghiệm ấy.

Làm thế nào mà người ta có thể viết một cách điềm tĩnh, không cảm xúc về cuộc sống trong một trại tập trung, nhưng lại khơi gợi được những rung cảm mạnh mẽ nơi người đọc? Đó chính là cách Frankl đã đối diện và xử lý trải nghiệm của mình trong những năm tháng khủng khiếp ấy. Lối viết lạnh lùng, không bi lụy ấy khiến những nỗi kinh hoàng của trại tập trung trở nên vô cùng đau đớn và ám ảnh, thậm chí còn hơn cả những cách viết mang nặng cảm xúc. Nó gần như là một bản tường thuật. Nửa đầu cuốn sách, về mặt giá trị kể chuyện và đóng góp cho sự hiểu biết của chúng ta về những thời khắc kinh hoàng đó, có thể sánh ngang với Nhật ký Anne Frank.

Thỉnh thoảng vẫn có những tia lóe nhỏ của tính nhân văn từ phía người Đức. Nhưng những tia sáng ấy quá yếu ớt, đến mức thay vì làm lộ ra một chút thiện lương nào đó, chúng lại càng làm nổi bật hơn nỗi kinh hoàng của việc sống trong một không gian và thời điểm mà cái chết có thể ập đến bất cứ lúc nào — chỉ bằng một trận đòn hay một viên đạn vào đầu. Cuốn sách cũng kể lại những câu chuyện về việc một số nạn nhân Do Thái đã bị đẩy đến những giới hạn tận cùng như thế nào, về những điều họ sẵn sàng làm chỉ để tự mình sống sót. Điều đó khiến tôi suy nghĩ rằng, thay vì lên án họ vì đã trở thành công cụ cho phát xít Đức, tôi nên tự hỏi: nếu đối diện với cái chết, hoặc với cơ hội được sống thêm một chút nữa — có thể để cứu gia đình hay bạn bè — thì tôi sẽ làm gì?

7 sao, những ngôi sao vàng cho nửa đầu của cuốn sách này.

Nửa sau nói về các phương pháp trị liệu tâm lý của Frankl thì lại khiến tôi chán nản. Tôi vẫn đọc hết phần này, nhưng nếu không đọc, điều đó cũng chẳng làm hỏng cuốn sách hay làm giảm sự trân trọng của tôi đối với tài năng kể chuyện xuất sắc và lối viết tuyệt vời của phần đầu.

Tôi đọc cuốn sách này lần đầu tiên vào năm cuối trung học. Năm trước đó, tôi đã sang Đức trong kỳ nghỉ xuân cùng một số bạn cùng lớp. Trong chuyến đi, chúng tôi đã dành một ngày để thăm một trại tập trung cũ thời Thế chiến II ở Dachau. Như người ta vẫn có thể hình dung, chuyến thăm này đã để lại trong tôi một tác động vô cùng sâu sắc. Dĩ nhiên, tôi đã từng đọc và biết về những tội ác khủng khiếp xảy ra dưới chế độ Đức Quốc xã, nhưng việc tận mắt nhìn thấy một trại tập trung là một trải nghiệm ám ảnh và rùng rợn đến tận cùng. Có lẽ chính vì lý do này mà cuốn sách của Frankl đã tác động đến tôi sâu sắc hơn rất nhiều so với bình thường.

Cuốn sách được chia làm hai phần. Phần đầu tiên kể lại một cách sống động và chi tiết những trải nghiệm kinh hoàng của Frankl khi ông là tù nhân trong một trại tập trung của Đức Quốc xã. Frankl, vốn là một bác sĩ tâm thần, cũng mô tả những quan sát của ông về các tù nhân khác và điều mà ông cho là cách chủ yếu mà con người cố gắng đối phó với những trở ngại tưởng chừng không thể vượt qua mà họ phải đối mặt. Ông nhận thấy rằng những người có thể tìm ra ý nghĩa hay mục đích trong nỗi đau khổ của mình dường như cũng là những người có khả năng tìm thấy sức mạnh để tiếp tục sống. Theo như tôi nhớ, chính Frankl đã tìm thấy mục đích của mình trong niềm hy vọng rằng một ngày nào đó ông sẽ được gặp lại vợ — một niềm hy vọng đủ mạnh để giúp ông vượt qua những nỗi kinh hoàng hằng ngày mà ông phải chịu đựng.

Nửa sau của cuốn sách dành để nói về phương pháp trị liệu mà ông phát triển dựa trên việc tìm kiếm ý nghĩa, mà ông gọi là liệu pháp ý nghĩa (logotherapy). Tiền đề cơ bản của phương pháp này là: những người có thể tìm thấy ý nghĩa trong nỗi đau khổ của mình sẽ có khả năng đối diện tốt hơn với những điều mà nếu không thì quá sức chịu đựng. Là một người từng học chuyên ngành tâm lý học, tôi thấy phần này hấp dẫn không kém gì phần đầu.

Đến nay tôi đã đọc cuốn sách này ít nhất ba lần, và đây là một trong số rất ít những cuốn sách mà tôi có thể nói rằng nó thực sự đã thay đổi cuộc đời tôi. Tôi luôn biết ơn vì có được sự khôn ngoan từ cuốn sách này để nương tựa mỗi khi cần.

Vài năm trước, khi còn rất trẻ (ở độ tuổi đôi mươi), tôi mắc một căn bệnh khiến tôi phải nằm liệt giường và hầu như không thể nói to hơn một tiếng thì thầm. Nay đã 36 tuổi, tôi vẫn nằm liệt giường và tiếp tục chiến đấu với cùng một căn bệnh ấy. Chính lời nhắc nhở của Frankl về việc tìm ra ý nghĩa và mục đích trong đau khổ (điều mà tôi tìm thấy nơi tình yêu của vị hôn phu và niềm hy vọng hồi phục) đã giúp tôi vượt qua từng ngày khó khăn. Như Frankl đã nói với chúng ta:

“Mọi thứ có thể bị lấy đi khỏi một con người, trừ một điều: quyền tự do cuối cùng của con người — được lựa chọn thái độ của mình trong bất kỳ hoàn cảnh nào, được lựa chọn con đường của chính mình.”