Bông Hồng Vàng Và Bình Minh Mưa
Xem thêm

Bông hồng vàng & bình minh mưa là một cuốn sách êm đềm, nhẹ nhàng, một thế giới thanh bình yên ả trước thế chiến thứ II, thế giới của những người con nước Nga bình dị, đôn hậu và lóng lánh chất thơ. Những truyện ngắn Paustovski đã viết: Tuyết, Chiếc nhẫn bằng thép, Bức điện, Trái tim nhút nhát… đều không có những câu văn cao vời, uốn lượn, không có những triết lý sâu xa. Tình cảm giữa cha mẹ với con, tình yêu đôi lứa, tình làng nghĩa xóm… của con người nước Nga những năm đầu thế kỷ trước được Paustovski diễn đạt bằng lối văn chương giản đơn, dịu dàng như con trẻ.

Có lẽ cũng chính vì thế nên truyện của Paustovski không lôi cuốn nếu bạn chỉ đọc rời rạc từng đoạn theo kiểu “cưỡi ngựa xem hoa” hay đọc thật nhanh cho mau hết chuyện. Bạn phải để đôi mắt của mình lướt thật chậm, để những ý tứ thấm dần vào đầu như nước mưa thấm vào lòng đất. Bạn phải thả hồn mình lơ lửng mơ màng để những hình ảnh theo nhau hiện ra qua từng câu chữ. Khi đọc Paustovski, độc giả rất dễ nhận thấy một bầu không gian bình yên tràn ngập từng trang viết, thậm chí kể cả lúc ông đang miêu tả một cuộc chiến.

Chiến tranh xuất hiện rất nhiều trong truyện Paustovski nhưng ông không giới thiệu với chúng ta cái thứ khốc liệt ấy với máu, nước mắt và những niềm tuyệt vọng. Chiến tranh trong truyện của ông là lá thư của anh lính thủy gửi cha mình: “Con luôn nhớ đến cha, đến ngôi nhà của cha con ta, đến tỉnh lỵ của chúng ta…” trong truyện Tuyết. Chiến tranh là “Bài Macxâye vang vang, tràn ngập ngôi nhà, khu vườn và hình như nó tràn ngập cả rừng và đêm tối…”, là lời nguyện cầu “Hãy cho con lại…” của Madam trong Lời cầu nguyện của Madam Bôvê. Chiến tranh là cuộc phiêu lưu kỳ diệu của chú bọ sừng dũng cảm mà cậu bé Xtêpa tặng cho cha mình là bác Piốt Têrenchiép trước khi bác từ giã xóm làng lên đường ra trận trong Cuộc phiêu lưu của bọ sừng. Chiến tranh là “những chiếc máy bay bay đến lượn trên các thửa rừng, trên các nóc nhà, thân lấp lánh, tiếng máy gầm rú đến nỗi những con ong đất trong vườn nằm ngửa cả người lên giả vờ chết vì sợ quá. Masa biết quá rõ cái tính láu vặt của chúng” trong Vườn nhà bà…

Kể cả với những điều xấu xa và tuyệt vọng nhất của thế giới này, Paustovski cũng vẫn giống như người quét rác Giăng Samet tốt bụng trong truyện ngắn Bông hồng vàng, cần mẫn sàng đãi trong rác rưởi lọc ra những bụi vàng lấp lánh đem đúc thành bông hồng nhỏ. Bông hồng vàng tương truyền sẽ mang đến hạnh phúc cho những ai may mắn sở hữu. Về điểm này, Paustovski quả thực rất giống với nhà văn viết truyện cổ tích của Đan Mạch, Hans Christian Andersen, người không biết gì về sức mạnh của mình cho tới khi nhà thơ Ingheman đùa cợt nói với ông: “Anh có một khả năng quý báu là trong bất cứ cống rãnh nào anh cũng tìm ra được ngọc trai”, trích Người kể chuyện cổ tích (K.Paustovski).

Bông hồng vàng & bình minh mưa khiến người bình thường giật mình và kẻ hoài nghi nghi ngờ: thật sự trên đời này vẫn còn những câu chuyện kỳ diệu như thế? Thông qua tác phẩm đầy tính nhân văn này, Paustovski nhắc nhở chúng ta về những điều đẹp đẽ, những niềm hạnh phúc nhỏ nhắn mà chúng ta đã bỏ quên hay xem như xa xỉ trong cuộc sống vội vã của mình.

"Bông hồng vàng và Bình minh mưa" là một cuốn sách được ghép chung từ hai cuốn sách hoàn toàn riêng biệt của nhà văn Nga nổi tiếng K. G. Paustovsky. Với phần đầu là "Bông hồng vàng" nói về những lí luận văn học của mình, nhà văn đã mở ra cho chúng ta một con đường tuyệt đẹp trong phong cách sáng tác, trong những tâm tư, tình cảm, bố cục, nội dung, chi tiết mà ông đã dành cả đời mình để chiêm nghiệm và phát hiện trong những truyện ngắn mà ông đọc hay do chính ông sáng tác. Sang phần hai "Bình minh mưa" là những câu chuyện ngắn với bối cảnh là nước Nga tươi đẹp, mỗi truyện ngắn đều có nét riêng, đều có những câu chuyện của mình. Nhận xét chung cho cả cuốn sách chính là nằm ở ngôn từ mà tác giả sử dụng - chúng mang một tính gợi hình gợi cảm vô cùng mạnh mẽ và uyển chuyển. Mình không biết tiếng Nga, chưa gặp người Nga và cũng chưa đến thăm xứ sở ấy lần nào, nhưng mỗi câu chữ của tác giả đã khắc họa cho mình một nước Nga với những sự bình dị, đẹp đẽ, xuyến xao làm lay động lòng người. Văn phong của người dịch rất mượt, rất ổn, chứng tỏ nhà văn cũng đã thành công vẽ nên những khung cảnh tuyệt đẹp ấy trong lòng những dịch giả, để họ có thể chuyển thành tiếng Việt cho những người như mình cùng đọc và cảm nhận thấy những cảnh đẹp ấy, những con người ấy một cách chân thực và hoàn mỹ nhất.


Đây là một trong những nhà văn tôi thích nhất. Sự thích của tôi có thể chia thành hai phần. "Bông hồng vàng" - Đại khái nôm na là lí luận sáng tác của Paustovsky. Với phần này, tôi thật sự yêu thích. Không phải vì hệ thống lí luận vững chắc mà là vì tôi gần như hoàn toàn ngã lòng trước cái nét "duyên" của Paustovsky khi nói về công việc sáng tạo. Những trang lí luận văn học của ông có đủ cả sự tỉnh táo, tinh tế, nhạy cảm, đầy khiêm nhường nhưng lại vô cùng sắc sảo, không khoa trương mà vẫn mang đủ tính thuyết phục. Một thứ văn xuôi gần như thơ ca, được ẩn giấu dưới những lí luận mang tính chất chỉ dẫn cho cái nghiệp đem bút phục vụ cho đời, đem con chữ ra tô điểm cho đời (còn ai muốn tô màu gì thì tùy nhân sinh quan của kẻ đó). Trong "Bình minh mưa", tôi vẫn thích hai truyện ngắn "Chuyến xe đêm" và "Lẵng quả thông" của ông. Hai truyện ấy đã khắc họa một cách xuất sắc vẻ đẹp của chủ đề mà truyện muốn đề cập đến. Và nó làm tôi ấn tượng thật sự. Có một cái dư vị đã đọng lại sau khi tôi rời khỏi "chỗ ngồi của khán giả". Tôi muốn được đọc tiểu thuyết Kara - Bugaz của ông, vì tôi nghĩ rằng có nhiều khi ông thích hợp với truyện dài hơn là truyện ngắn. Dẫu sao đi nữa, tôi cũng vô cùng yêu quý tâm hồn của Paustovsky. Đó là một tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, chân thành, khiêm nhường và tràn đầy tình yêu với cuộc sống này. Đó là một tâm hồn rất đẹp.

Đây là một cuốn sách tổng hợp, một cuốn sách độc nhất vô nhị, mà cái tên có thể khiến độc giả nghĩ đến một cái gì khác hơn là một cuốn cẩm nang dạy cách viết văn kết hợp với những truyện ngắn và bút ký hay không sao tả nổi. Cuốn sách được chia làm 2 phần. Phần đầu là "Bông hồng vàng" là phần mà Paustovsky dành ra để nói về lao động của nhà văn, về nghề văn và cách viết, cách chịu trách nhiệm với những gì mình viết ra để biến những tác phẩm của mình - như đóa hồng vàng của Samet - trở thành những tuyệt tác mang lại hạnh phúc cho người đọc, vốn theo tác giả là mục đích tối thượng của những người theo nghiệp này. Phần sau là "Bình minh mưa", tập hợp những truyện ngắn mang đậm tâm hồn Nga, tính cách Nga và tình yêu với cảnh trí xứ sở Nga đầy mãnh liệt mà cũng thật dung dị, đời thường. Nếu ở "Bông hồng vàng", Paustovsky, thông qua những câu chuyện về trải nghiệm của riêng ông, về kiến thức, lời bình của ông dành cho những nhà văn nổi tiếng của Nga và Pháp, để trình bày những luận điểm, những bài học, những kinh nghiệm viết văn và lao động văn học mà ông đã đúc kết biết bao năm qua một cách hùng hồn, lôi cuốn và không thiếu sức gợi bằng một văn phong uyển chuyển, tượng hình đáng ngạc nhiên, thì qua "Bình minh mưa", cụ thể là qua những truyện ngắn tuyệt hay của mình, thì cái văn phong ấy, cái tâm hồn đậm chất Nga ấy của tác giả lại được thể hiện rõ rệt hơn bao giờ hết. 

Hiếm có cuốn sách nào mà mỗi câu chuyện đều vang lên nhịp nhàng và dịu dàng như một khúc nhạc sonata chơi bằng piano thánh thót và lắng đọng như Bông hồng vàng và Bình minh mưa. Trừ những phần viết nhiều về các tác giả và tác phẩm mà tác giả Paustovsky muốn ghi lại những cảm nhận phê bình của mình, và những phần về ngôn ngữ tiếng Nga có lẽ hơi khó tiếp cận khi tiếng Nga hiện nay không còn phổ biến như thời xưa nhiều tác phẩm và văn hóa Liên Xô còn được lan rộng, thì những truyện ngắn của tác giả trong tập truyện này phải gọi là tuyệt tác. Những câu chuyện đẹp và buồn, được kể bằng một giọng văn trau chuốt và truyền cảm, những đoạn tả cảnh như khiến người đọc được đi vào trong khung cảnh các mùa của xứ Nga, những thành phố phương Tây, những cánh rừng, mặt hồ như hiển hiện trước mắt, các giác quan chiêm ngưỡng tận hưởng qua từng câu chữ, và nhiều cảm xúc dâng trào cùng với những câu chuyện đã nổi tiếng như Bụi quý, Đêm trắng, Chiếc nhẫn bằng thép, Bình nguyên tuyết phủ, Lẵng quả thông... Giấy in sách khá mỏng, bản dịch sử dụng là bản dịch kinh điển nhưng không biên tập lại phần tên riêng mà dùng phiên âm tiếng Việt cũ.